Tolon

una comuna francesa

Flag of Occitania (with star).svg Vila d'Occitània Blason Languedoc.svg

Tolon
Toulon

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
RadeToulon.JPG
Vista generala de Tolon.
Flag of Toulon.svg
Blason ville fr Toulon (Var).svg
Bandièra
Armas
Geografia fisica
Occitania map (1).png
geolocalizacion
Coordenadas 43° 07′ 20″ N, 5° 55′ 48″ E
Superfícia 42,84 km²
Altituds
 · Maximala
 · Mejana
 · Minimala
 
584 m
30 m
0 m
Geografia politica
País Provença Armas de Provença
Estat Bandièra de França França
Region
93
Provença Aups e Còsta d'Azur Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg
Departament
83
Var Armas deu Departament de Var
Arrondiment
832
Tolon
(capluòc)
Canton
8399
Burèu centralizator de 4 cantons
Intercom
248300543
Metropòli de Tolon Provença Mediterranèa (residéncia)
Cònsol Ubèrt Falco
(2020-2026)
Geografia umana
Populacion
Populacion totala
(2018)
176 198 ab.
Evolucion de la populacion

178 065 ab.
Densitat 3 822,6 ab./km²
Autras informacions
Gentilici tolonenc -a
Toulonnais - Toulonnaises en francés
Còde INSEE 83137
http://www.toulon.com/

Tolon[1] (Touloun en nòrma mistralenca ; Toulon en francés) es una vila d'Occitània, en Provença, en riba de la mar Mediterranèa. Es au fons d'una baia, la Rada de Tolon, e aquela situacion n'a fach un pòrt militar fòrça important.

La plaça de la Libertat de Tolon.

Es la prefectura dau departament de Var despuei 1974. Tolon a 176198 estatjants en 2018 e n'a 575 347 (2017) dins l'aglomeracion: es la cinquena aglomeracion occitana (tanben es la novena aglomeracion francesa e la quinzena comuna intra muros).

Lo pòrt es lo premier per lo trafic amb Corsega.

Tolon possedís tanben una universitat e acampa quauqueis escòlas d'engenhaires e un conservatòri.

Se destacan tanben l'Estadi Mayol e l'Opèra.

Sa devisa es en latin : Concordia parva crescunt (« amb la concòrdia, creisson lei pichonei causas »).

Lo gentilici es tolonenc -a.

GeografiaModificar

Geografia fisica e idrografiaModificar

 
Mont Faron
 
Teleferic dau Mont Faron

La vila de Tolon si situa entre la Rada de Tolon au sud e lo Mont Faron au nòrd. D'una superficia de 42,84 km², lo territòri comuna a una forma rectangulara. Es bordat per La Sanha de Mar, Oliulas, Evenós, Lo Revèst leis Aigas, La Valeta, La Garda, Lo Pradet e la Mar Mediterranèa. Son ocupacion es dictada per lo relèu e per lei règlas de proteccion de l'arsenau militar. Lo sector dau Mont Faron (514 m), cima pus auta de la vila, es ansin pauc abitat car la zòna, lòngtemps utilizada per lei militars, es unicament accessibla per una rota de sens unic o per un teleferic urban. Uei, l'i trobam un ensemble de fortificacions, un musèu dau Desbarcament de Provença, un zòo e d'endrechs reservats ai lesers (escalada...).

En revènge, lo litorau es densement poblat. Lo centre de la vila es articulat a l'entorn de la Rada, pòrt naturau situat entre la Lenga de Gienh e la peninsula de Sant Mandrier de Mar. Dins la partida istorica, lo plan dau bastit mòstra encara lei rèstas de doas encenchas de fortificacions : una pichona fortificacion medievala que delimita la vila vièlha (lo barri medievau) e que, vista de la mar semblava un castèu, e una fortificacion modèrna de Vauban que ne demòran que pauc de tròç, mai que mai la Pòrta d'Itàlia. Uei, la zòna urbanizada compta ansin amb un ensemble de barris que seguisson un aisse èst-oèst que correspònd a la circulacion litorala, pus simpla qu'aquela en direccion dei relèus septentrionaus :

L'idrografia es dominada per dos riulets. Lo pus lòng es l'Aigotier qu'es un fluvi litorau de 15 km que si gita dins la Rada[2]. Son liech seguís un camin èst-oèst que passa dins la màger part dei quartiers orientaus e centraus de la Tolon. Es tanben sonat « Rius deis amoriers », malinterpretat en francés coma lo « Riu deis amorós ». Lo segond es lo Làs, un fluvi litorau de 12 km[3]. Son liech seguís un aisse nòrd-sud entre lo Lac dau Revèst e la Rada.

Organizacion generala de la vilaModificar

 
Carta de Tolon

La vila istoricaModificar

La vila istorica si situa entre lo baloard Comandant-Nicolau au nòrd, la carriera de la Republica au sud, la carriera dei Dardanèls a l'oèst e lei carrieras Franklin-Roosevelt e Comandant-Marchand a l'èst. Lo baloard d'Estraborg marca lo limit entre la vila bassa au sud e la vila auta au nòrd. La vila auta, caracterizada per una arquitectura d'estil haussmanian, es lo centre principau de la vila (bancas, grands magazins, opèra, musèus...). La vila bassa a gardat un aspècte pus medievau. Es una zòna marchanda e pedona que conoís una certana pauperizacion dempuei leis ans 1970.

Lei borgadas istoricasModificar

Tolon a quatre borgadas istoricas que forman, amb la vila istorica, lo grand centre urban de l'aglomeracion :

  • lo Morrilhon, au sud-èst, a l'origina un vilatge de pescaires, es vengut una zòna residenciala. Es un important quartier de la vida nuechenca tolonenca.
  • la Ròda, a l'èst, èra un barri de barracas au començament dau sègle XX. Uei, es totjorn un quartier popular mai d'infrastructuras modèrnas i son estadas construchas dempuei leis ans 1970.
  • Sant Joan dau Var, a l'èst dei doas premierei borgadas, es egalament un quartier popular. En causa de la distància amb lo centre de Tolon, es vengut un centre segondari de la vila. Es estructurat a l'entorn de l'aisse marchand Cuzin-Joffre.
  • lo Pònt dau Làs es l'unica borgada istorica que si situa a l'oèst dau centre istoric. Es organizat a l'entorn de la carriera dau XVen Còrs. Puslèu popular, es un quartier residenciau e comerçant.

Lei quartiers periferics modèrnesModificar

Lei quartiers periferics son generalament pus recents. Foguèron bastits per respòndre a la creissença demografica de l'aglomeracion, sovent dins de zònas agricòlas ancianas. Pasmens, quauquei quartiers foguèron desvolopats a partir d'un masatge ja existent. Aquelei quartiers son principalament de zònas residencialas. La mixitat sociala i es sovent febla. Per exemple, lo cap Brun es reservat ai classas aisadas de la vila.

La partida militaraModificar

 
Lo pòrt militar de Tolon en 2009
Article principal : Pòrt militar de Tolon.

Lo pòrt militat de Tolon es la principala basa navala de la marina militara francesa. Fondat durant lo rèine de Loís XIV, ocupa una partida importanta dau centre de la vila. En particular, es lo pòrt de basa dau pòrta-avions Charles de Gaulle, de tres pòrta-elicoptèrs, de sièis sosmarins nuclears d'ataca e de plusors fregatas. Per aquò, la basa dispausa d'installacions terrèstras importantas que li permèton d'assegurar la maintenança dei naviris, de lotjar lei personaus e d'assostar lei centres de comandament.

La dimension militara de Tolon es un element centrau de la geografia e de l'istòria de la vila. D'efiech, en causa de son importància estrategica, la basa a totjorn assostat de desenaus de miliers de militars (23 000 òmes en 2011) que representan una part significativa de la populacion totala de la vila. De mai, totjorn en causa d'aquela importància, l'ensemble de la region es estat fortificat.

ClimaModificar

Tolon es una dei vilas pus caudas e ensorelhadas d'Occitània amb una temperatura anuala mejana de 15,9 °C. Segon la classificacion de Köppen, lo clima li es de tipe mediterranèu Csa amb d'estius eissuchs e cauds e d'ivèrns doç e umids. Lei precipitacions anualas mejanas son de 665 mm. Coma dins lo rèsta de Provença, son concentradas sus un periòde anant de setembre a mai. Lei pluejas an sovent un caractèr achavanit que pòt entraïnar d'inondacions. La nèu es excepcionala e dura gaire au sòu[4]. Lei geladas son tanben raras[5].

IstòriaModificar

Article principal : Istòria de Tolon.
 
Flòta de Barbarossa, la representacion mai anciana de Tolon trobada a Istambol dins leis annadas 1960
 
Pòrt de Tolon au sègle XVIII
 
Lo fòrt Sant Loís en 1850
 
Lo pòrt au sègle XIX
  • Ocupada tre l'epòca dei Ligurs, Telo Martius (de Telo, la divessa dei fònts — o dau latin tol, bas de còla — e Martius, en onor dau Dieu de la guèrra Mars), es una dei doas tenchurariás de porpra de l'Empèri Roman.
  • Après lo restacament de Provença au reiaume de França, Tolon devèn un luòc de construccion navala e la rada es emmerçada per assostar de flòtas militaras.
  • 1524: bastisson la Torre Reiala. En 1543, per gardar a sa disposicion la flòta otomana de Barbarossa, lo rei Francés I l'autoriza a ivernar a Tolon, vujat de seis abitants. Es un escàndol per l'Euròpa crestiana.
  • 1720: a causa de la pèsta venguda de Marselha, 13 000 personas mòron, valent a dire, aperaquí la mitat de la populacion.
  • 1790 : Tolon es lo capluòc dau departament de Var.
  • Après 1945 : arribada de fòrça Pès Negres d'Argeria e desvolopament de quartiers novèus e en particular dau Pichon Chicago e rason dau creis de la delinquéncia.
  • 1974 : Tolon recupèra la foncion e lo títol de prefectura.
  • 2001 : desfacha dau premier cònsol frontista e eleccion de son successor Hubert Falco.

AdministracionModificar

Lista dei cònsols successius
Periòde Identitat Etiqueta Qualitat
març de 2001 2026 Hubert Falco DL, UMP, LR senator (2010-2017), president de la CA puèi de la Metropòli (2001-), secretari d'estat, ministre
junh de [1995]] 2001 Jean-Marie Le Chevallier Front Nacional deputat europèu (1984-1999), deputat francés (1997-febrier de 1998, invalidat)
1985 1995 François Trucy UDF-PR mètge biologista, senator (1986-2014)
març de 1959 1985 Maurice Arreckx CNIP, FNRI, UDF-PR deputat UDF (1978-1981) e de març a setembre de 1986, senator UDF (1986-1995), deputat (1988-1995)president dau Conselh Generau (1985-1994)
1955 1959 Édouard Le Bellégou SFIO conselhier generau dau canton d'Aups (1951-1972), senator (1959-1972)
1955 1955 Célestin Forno sènsa president de la delegacion especiala
1953 1955 (dissolucion conselh municipau) Édouard Le Bellégou SFIO conselhier generau dau canton d'Aups (1951-1972)
1948 1953 Louis Puy RPF deputat (1951-1958)
  1948      
Totas las donadas son pas encara conegudas.

DemografiaModificar


 v · d · m 
Evolucion demografica
Populacion comunala actuala (2013): 163760, totala:

1793 1800 1806 1821 1831 1836 1841 1846 1851
19 000 22 000 28 170 30 798 33 885 35 322 45 449 62 941 69 474

1856 1861 1866 1872 1876 1881 1886 1891 1896
83 705 84 601 77 126 74 800 70 509 70 103 70 122 77 747 95 276

1901 1906 1911 1921 1926 1931 1936 1946 1954
101 602 103 549 104 582 106 331 115 120 133 263 150 310 125 742 141 117

1962 1968 1975 1982 1990 1999 2006 2007 2008
161 786
174 746
181 801
179 423
167 619
160 639
167 816
166 537
166 733
169 010
2009 2010
165 514
167 813
164 532
166 851
Fonts
Base Cassini de l'EHESS - Nombre retengut a partir de 1962 : Populacion sens comptes dobles - Sit de l'INSEE


  • En 2018 la populacion èra de 176198 abitants.

Monuments, musèus e luòcs toristicsModificar

 
Pòrta d'Itàlia
 
Pòrta de l'Arsenau entrada dau Musèu de la Marina

.

Edificis religiósModificar

 
Glèisa de Sant Francés, au cap dau mercat provençau dau cors Lafaieta

MonumentsModificar

  • Pòrta d'Itàlia (traversada per Napoleon en partent per lei campanhas d'Itàlia)
  • Anciana Pòrta de l'Arsenau (uei pòrta dau Musèu de la Marina ; foguèt desplaçada en blòts en 1976 ).
  • Torre Reiala
  • Estatua de l'engèni de la navegacion (escaissada Amiral de Cul-vers-ville)

ParguesModificar

Musèus e luòcs d'espaçamentModificar

 
Plajas dau Morrilhon

CulturaModificar

.

CançonModificar

TeatreModificar

Lo Grolier Bel Esprit, ò Suseta e Tribòr es una pèça de teatre majora dins l'istòria de la literatura occitana, creada a Tolon en 1789 per Estève Pelabon.

Institucion academica a TolonModificar

Personalitats naissudas o liadas a TolonModificar

 
Vincent Cordoan, Combat dau Romulus

EspòrtModificar

 
Escut dau Rugby Club Tolonenc

Tolon es l'ostau d'una deis equipas majoras de rugbi d'Occitània : lo Rugby Club Tolonenc qu'a son estadi (l'Estadi Mayol) dins lo quartièr que pòrta son nom.

PremsaModificar

Lei 2 principaus jornaus de Tolon son Var-Matin (edicion locala de Nice-Matin) e La Marseillaise.

Premsa en occitan provençauModificar

  • La Targo (la "targa") - sotatitolat Revisto prouvençalo, "revista provençala" - es la publicacion bisannuala de l'Escòla de la Targa e dau Felibritge.
  • Lo Cebier / Lou Cebié - sotatitolat La Letra Occitanista - : publicacion politica mensuala ligada amb lo Partit Occitan gavidat per Girard Tautil.

GastronomiaModificar

 
La cada

Coma ciutat provençala,Tolon es una tèrra onte se manja d'alhòli, onte se fa de castanhada e onte se manja lei Tretze dessèrts de Calenda. Un plat fòrça tipic de Tolon (e partejat amb la Mediterranèa fins a Gènoa e tanben amb Argentina e Uruguai per l'immigracion) es la cada : se tracta d'una mena de galeta cauda de farina de céser.

EmbessonatgesModificar

GalariáModificar

Luòcs e monumentsModificar

Personalitats liadas ambé la comunaModificar

BibliografiaModificar

  • Michel Vergé-Franceschi, Toulon – Port Royal (1481–1789). Ed. Tallandier, 2002.
  • Aldo Bastié, Histoire de la Provence, Ed. Ouest-France, 2001.
  • Cyrille Roumagnac, L'Arsenal de Toulon et la Royale, Ed. Alan Sutton, 2001.
  • Jean-Pierre Thiollet, Le Chevallier à découvert, Ed. Laurens, 1998.
  • Maurice Arreckx, Vivre sa ville, Ed. La Table ronde, 1982 ; Toulon, ma passion, 1985.

Vèire tanbenModificar

Liames extèrnesModificar

NòtasModificar

  1. Diccionari provençau-francés, CREO-ESCOMESSA
  2. Base de données Sandre, fiche « L'Eygoutier », consultada lo 19 d'octòbre de 2022, [1].
  3. Base de données Sandre, fiche « Rivière neuve », consultada lo 19 d'octòbre de 2022, [2].
  4. En mejana, sus lo periòde 1981-2010, de tombadas de nèu èran observadas 1,5 j/an.
  5. En mejana, sus lo periòde 1981-2010, de geladas son observadas 2,9 j/an.