Dobrir lo menú principal

1913

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Ans :
1910 1911 1912  1913  1914 1915 1916

Decennis :
1880 1890 1900  1910  1920 1930 1940
Sègles :
Sègle XIX  Sègle XX  Sègle XXI
Millennis :
Millenni I  Millenni II  Millenni III


Cronologia mesadièra :
Gen - Feb - Mar - Abr - Mai - Junh
Julh - Ago - Set - Oct - Nov - Dec


Cronologias tematicas :
Aeronautica Arquitectura Automobila Benda dessenhada Camins de fèrre Cinèma Drech Economia Fotbòl Literatura Musica Santat e medecina Sciéncia Sociologia Espòrt Teatre


Autres calendièrs :
Roman Chinés Gregorian Ebrieu Indó Musulman Persan Republican

Aquesta pagina concernís l'an 1913 del calendièr gregorian.


Somari

EvenimentsModificar

OccitàniaModificar

FrançaModificar

EuròpaModificar

NorvègiaModificar

Adopcion d'una lèi d'extension ai fremas dau drech de vòte e de candidatura ais eleccions (7 de junh).

AmericaModificar

ArgentinaModificar

Inauguracion deu Subte, lo mètro de Buenos Aires.

MexicModificar

Perseguida de la Revolucion Mexicana amb un còp d'estat organizat per lei cientificos que mau capitèt (9 - 18 de febrier de 1913). Lo generau Victoriano Huerta aprofichèt lo caòs per prendre lo poder. Lo president Francisco Madero foguèt assassinat e Huerta s'alièt ai cientificos subrevivents e ais Estats Units d'America per se proclamar president. Pasmens, dins lo rèsta dau país, lei combats entre fòrças governamentalas e insureccions rivalas contunièron.

ArtsModificar

ArquitecturaModificar

Acabament dei trabalhs de restauracion de la ciutat fortificada de Carcassona acomençats dins lo corrent dau sègle XIX. La vila foguèt classada au Patrimòni Mondiau de l'Umanitat en 1997.

Sciéncias e tecnicasModificar

ClimatologiaModificar

Gràcias a de mesuras realizadas amb un interferomètre optic, lei Francés Henri Buisson (1873-1944) e Charles Fabry (1867-1945) observèron per lo premier còp la formacion dau « trauc » dins lo jaç d'ozòn estratosferic au dessús de l'Antartic (→ 1930).

EnergiaModificar

Depaus de brevet depintant lo premier estratoreactor per l'engenhaire francés René Lorin (1877-1933). Pasmens, la construccion d'un tau motor èra malaisada per la tecnologia dau periòde e i aviá ges d'aplicacion. Ansin, leis estudis seguents sus aqueu tipe de motor acomencèron solament dins lo corrent deis annadas 1930 (1936 per lo premier prototip).

FisicaModificar

A partir de la teoria quantica, lo fisician danés Niels Bohr prepausèt son modèl de l'atòm format d'un nuclèu pichon e fòrça compacte enviroutat per d'electrons situats lòng d'orbitas circularas. Aquò permetèt de descriure divèrsei resultats d'espectrografia ò de la fisica dau raionament X e foguèt a l'origina dau modèl modèrne de l'atòm prepausat en 1926 per Erwin Schrödinger.

MedecinaModificar

Invencion dau sistèma de produccion de rais X que porta son nom per lo fisician estatsunidenc William Coolidge (1873-1975). Aquel aparelh permetèt de produrre aisament de raionaments X e favorizèt la generalizacion de son utilizacion en medecina. De mai, a l'ora d'ara, lo Tube de Coolidge es totjorn lo sistèma pus utilizat dins leis espitaus.

QuimiaModificar

Premiera conjectura regardant l'existéncia d'isotòps atomicas per lo Britanic Frederick Soddy (1877-1956). D'autra part, premiera sintèsi de PVC per lo quimista alemand Fritz Klatte (1880-1934). Sa produccion industriala comencèt en 1931 e aquela matèria plastica trobèt rapidament d'aplicacions variadas.

D'autra part, acabament de la mesa au ponch dau procès Haber-Bosch per leis Alemands Fritz Haber (1868-1934) e Carl Bosch (1874-1940) que trabalhavan per la companhiá BASF. Permetent de produrre d'amoniac a partir d'una reaccion entre lo diazòt e lo diidrogèn, favorizèt la produccion d'engrais azotats e sostenguèt largament lo desvolopament de la produccion agricòla qu'aguèt luòc dins lo corrent dau sègle XX.

EconomiaModificar

NaissençasModificar

DecèssesModificar

Prèmi NobelModificar