Nòrd-occitan

Lo nòrd-occitan es un ensems de dialèctes septentrionaus de la lenga occitana, comprenent los tres dialèctes seguents: lemosin, auvernhat e vivaroalpenc (tanben, dos sosdialèctes septentrionaus dau lengadocian fan una transicion vèrs lo nòrd-occitan: son lo gavaudanés e lo bas-vivarés).

Aira geografica dau nòrd-occitan + Creissent.

La sola caracteristica comuna de tot aquel grop es lo passatge fòrça ancian de las sillabas originàrias ca e ga vèrs cha e ja (o ia) respectivament:

etim nòrd-occitan autres dialèctes
occitans
latin cantare chantar cantar
latin vacca vacha vaca
mot prelatin ipotetic gáuota jauta gauta
latin pacare paiar pagar
latin carricare charjar cargar

OriginaModificar

 
Los quatres grands grops dau latin popular parlats en Gàllia centrala aus alentorns daus sègles V e VI.
  •      1. Limits de la lenga proto-arpitana.
  •      2. Limits dau dialècte proto-auvernhat (nòrd-occitan).
  •      3. Limits dau dialècte proto-lemosin (nòrd-occitan).
  •      4. Limits dau dialècte proto-vivaroaupenc (nòrd-occitan).
  • Aquel passatge vèrs cha e ja (o ia) se passèt a l'Auta Edat Mejana, avans la constitucion definitiva de la lenga occitana au sègle VIII. Segon lo lingüista Joan Pèire Chambon, aquel fenomèn apareguèt dins certans dialèctes dau latin tardiu, centrats a l'entorn de la metropòli de Lion (ven pas ges dau francés contrariament a çò que creson de personas mal informadas). Efectivament, Lion èra un centre culturau major a l'Antiquitat Tardiva e a l'Auta Edat Mejana. Aquela evolucion d'origina lionesa es restada en nòrd-occitan e maitot dins d'autres idiòmas romanics: lo francoprovençau (la lenga centrada a l'entorn de Lion), una granda part dau francés (levat los dialèctes normand e picard), lo friolan, lo ladin e una partida dau romanch.

    Usatges e representacionsModificar

    La koinè literària de l'occitan medievau, sobretot chas los trobadors, acceptava e mai mesclava sens esitacion las formas dau nòrd (chantar, charjar) amb las formas dau sud (cantar, cargar): los dos tipes avián un prestigi egau.

    Veire tanbenModificar

    BibliografiaModificar

    • CHAMBON Joan Pèire, & OLIVIER Felip (2000) = CHAMBON Jean-Pierre, & OLIVIER Philippe, “L’histoire linguistique de l’Auvergne et du Velay: notes pour une synthèse provisoire”, Travaux de linguistique et de philologie 38: 83-153