Mónegue

estat d'Euròpa

Principauté de Monaco (fr)

Descobridor o inventaire
Data de descobèrta
Contrari
Color
Simbòl de quantitat
Simbòl d'unitat
Proprietat de
Fondador
Compren
Data de debuta
Data de fin
Precedit per
Seguit per
Coordenadas
Principatu de Múnegu (lij-mc)
Principat de Mónegue (oc)
Bandiera de Mónegue
Coat of arms of Monaco.svg
Bandiera de Mónegue

Deo Juvante
(en latin : «Emb l’ajuda de Dieu»)

mapa

Capitala Mónegue (ciutat)[1]
43° 43′ 57″ N, 7° 25′ 06″ E
Forma de l'Estat

 - Prince sobeiran
 - Ministre d’Estat
Monarquia constitucionala
Albèrt II
Peire D'Artol
Superfícia
 - Totala
 - Aiga (%)
Classat 220en
2,01 km²
negligible %
Populacion
 - Totala (2021)
 - Densitat
Classat 220en
39 150 ab.
19 009 ab./km²
Independéncia
De facto de la republica de Gènoa (Vassala dau Sant Empèri)

de jure del Sant Empèri Roman Germanic
 
8 de genoier dau 1297




5 de novembre dau 1524[2]
Gentilici monegasc -a
Deta publica bruta ([[{{{Deta publica_annada}}}]]) {{{2}}}
Moneda
 - nom occitan
 - nom oficiau anglés
EUR ‎‎
Èuro
Euro
Fus orari UTC +1: (CET);
Ora d'estiu: UTC+2: (CEST) Central European Time
Imne nacional Imne monegasc
Domeni internet .mc
Indicatiu telefonic +377
Còde del país (ISO 3166) MC

Mónegue (en occitan classic Mónegue, en occitan ligurizat «Mónego» o «Mónigo», en occitan non locau «Monegue» o «Morgues», en ligur monegasc Múnegu, en francés Monaco, en italian Monaco), es una ciutat-estat sobeirana d'Occitània.

Lo nom oficiau de l'estat es lo Principat de Mónegue (en ligur monegasc Principatu de Múnegu, en francés Principauté de Monaco). Forma tanben, virtualament, un parçan d'Occitània. L'estat de Mónegue coïncidisse doncas emb la comuna unica de Mónegue, qu'englòba lo quartier celèbre de Montcarles.

Si situa sus la Còsta d'Azur, en riba de la Mar Mediterranèa, entre li vilas de Niça e Mentan. Es enclavat dins lo País Niçard (mas non ne fa partida istoricament) e a de frontieras politiqui solament emb França.

Lo sieu regim es una monarquia constitucionala que lo sieu cap d'Estat ten lo títol de prince.

La sieu populacion es de 39 150[3] estatjants e la sieu superfícia es d'1,95 km². Es un dei estats pus pichins dau Mond en superfícia mas gaudisse d'un grand prestigi internacionau e d'una economia dinamica.

Lo gentilici es monegasc -a[4].

LengasModificar

Li doi lengas autoctòni e tradicionali son l'occitan (niçard) e lo nòrd-italian (ligur, nommat localament monegasc), segon li enquistas lingüistiqui de Carles de Tortolon e de Ramon Arveiller.

L'occitan dominava mai que mai dins lo quartier de Montcarles (que s'apelava a passat temps li Espelugas), mentre que lo ligur monegasc dominava au quartièr centrau de la Ròca e èra la lenga correnta de la familha princiera.

Despí lo 1976, s'organiza un ensenhament obligatòri dau ligur monegasc dins li escòlas (mas non de l'occitan). Tanben l'estat monegasc a creat una Acadèmia dei Lengas Dialectali que prepaua de collòquis e d'estudis de dialectologia sobre lo ligur monegasc e l'occitan. Totun aquela politica lingüistica es fòrça timida e non autreja un estatut de lenga oficiala ni au ligur monegasc, ni a l'occitan.

Despí lo mitan dau sègle XIX, la sola lenga oficiala e dominanta es lo francés. L'italian foguèt lenga administrativa avans l'adopcion dau francés. Finda, encuei, i a tot plen d'estatjants que parlan anglés e italian.

Divisions administrativiModificar

L'estat es devesit despí lo 1917 en una sola comuna, Mónegue. Despí lo 2013[5], es devesit en 8 quartiers.

 
Lu quartiers de Mónegue

Lu ancians municipis de Mónegue èran Mónegue (La Ròca, sèti dau palais dei princes), Montcarles e La Condamina.

IstòriaModificar

Anciana colònia grèga fondada per lu grècs emb lo nom Monoikos, la vila avia un temple consagrat a Eracles e sota lu romans s'apelèt Monoeci Portus (Μονοίκου λιμήν) ò pus exactament Portus Herculis Monoeci (de còps solament Portus Herculis). Foguèt una basa navala romana de segond òrdre.

Dins li montanhas pròchi s'erigiguèt un monument per commemorar la somission dei tribus liguri, . Si conservan encara li sieus roïnas près de la vila de la Turbia, que lo sieu nom ven dau latin Tropaea Augusti (en grèc Τρόπαια Σεβαστοῦ) ò Tropaea Alpium.

Mónegue passèt a èsser governat per la familha Grimaldi en lo 1297 e a comptar de 1419 la consèrvan fins ai nòstres jorns. Après èsser estat reconegut per França, en 1793, Napoleon I annexèt lo principat dins l'estat francés entrò au 1814, quand si restaurèt lo poder de la dinastia dei Grimaldi.

 
Mónegue en lo 1848.

En lo 1848, li comunas de Mentan e Ròcabruna si proclamèron vilas liuri e si metèron sota la proteccion dau rei de Sardenha.

En lo 1861, après l'annexion de la Comtat de Niça per França, Mónegue reconeguèt tanben aquela de Mentan e Ròcabruna.

 
Mónegue (La Ròca) en 1890.

L'ancian absolutisme foguèt remplaçat per un regim liberau a comptar de la constitucion dau 1911.

Vengut un paradís fiscau dont lu sieus ciutadans pagan pas d'impòst sus la renda e li entrepresas pagan de taxas fòrça reduchi, Mónegue intrèt en lo 1993 a l'ONU e s'adoptèron divèrsi mesuras per luchar còntra l'emblanquiment d'argent. En lo 2002, Mónegue adoptèt l'èuro coma moneda unica e en abriu dau 2002 si modifiquèt la Constitucion per tau d'assegurar la continuitat au tròn dei Grimaldi davant la manca de descendéncia de l'eiretier Albèrt (en cas de fin de la dinastia, abans, si preveïa que Mónegue seria annexat per França).

EconomiaModificar

De veire: Economia de Mónegue

CulturaModificar

BibliografiaModificar

Veire tanbenModificar

 

Wikimedia Commons prepausa de documents multimèdia liures sus Mónegue.

Liams extèrnesModificar

Nòtas e referénciasModificar

  1. Mónegue es a l'encòp una vila e un Estat. Monaco-Ville es lo quartier dont si situa lo Palais princier.
  2. Comité national des traditions monégasque, Histoire et tradition
  3. Estimacion de 2021
  4. http://toscanoreinat.chez-alice.fr/dicom.pdf
  5. IMSEE, Focus Surfaces Construites, 11/2013