Republica de China (Taiwan)

estat d'Asia Orientala non reconegut internacionalament

La Republica de China (en chinés tradicional: 中華民國, Pinyin: Zhōnghuá Mínguó), coneguda comunament coma Taiwan, tradicionalament Formosa, es un estat d'Asia Orientala.[3][4]

Infotaula d'entitat administrativaRepublica de China (Taiwan)
中華民國 (zh)
Tiong-hoâ Bîn-kok (nan)
Chûng-fà Mìn-koet (hak)
中華民國 (zh-tw)
taiwan (pwn)
Tiong-huâ-bîn-kok (nan)
中華民國 (nan-hani)
臺灣 (zh-tw)
台灣 (nan-hani)
Tâi-oân (nan) Modifica el valor a Wikidata
lang=oc
Modifica el valor a Wikidata
ImneImne de la Republica de China Modifica el valor a Wikidata (1928 Modifica el valor a Wikidata)
Devisa«pas cap de valor» Modifica el valor a Wikidata
Nom oficial中華民國 (zh) Modifica el valor a Wikidata
Administracion
CapitalaTaipei Modifica el valor a Wikidata
Lenga oficialaguoyu (ca) Traduire
hakka taiwanés
taiwanés
amis (ca) Traduire
paiwan (ca) Traduire
kinmen (ca) Traduire
o-ku-uā (ca) Traduire
matsu (ca) Traduire
lenga dels signes taiwanesa
saisiyat (ca) Traduire
puyuma (ca) Traduire
atayal (ca) Traduire
tsou (ca) Traduire
bunun (ca) Traduire
Rukai
truku (ca) Traduire
seediq (ca) Traduire
sakizaya (ca) Traduire
yami (ca) Traduire
kavalan (ca) Traduire
kanakanabu (ca) Traduire
saaroa (ca) Traduire Modifica el valor a Wikidata
Politica
Fòrma de govèrnSistèma semipresidencial, democracia e republica constitucionala Modifica el valor a Wikidata
 • President Modifica el valor a WikidataLai Ching-te Modifica el valor a Wikidata
 • Primièr ministre Modifica el valor a WikidataChien-Jen Chen (ca) Traduire (2023–) Modifica el valor a Wikidata
Geografia
Modifica el valor a Wikidata
Carte
Coordenadas24° N, 121° E
Superfícia36 193 km² Modifica el valor a Wikidata
Percentatge d'aiga2,8 % Modifica el valor a Wikidata
Punt culminantYushan (ca) Traduire (3 952 m) Modifica el valor a Wikidata
Fus orariUTC+08:00
Asia/Taipèi [1]
Ora de Taiwan Modifica el valor a Wikidata
Demografia
 • Totala23 593 794[2] Modifica el valor a Wikidata ab. (agost 2019 Modifica el valor a Wikidata)
 • Densitat651,89 ab./km²
Economia
Monedanòu dolar taiwanés Modifica el valor a Wikidata
Autras informacions
Indicatiu telefonic+886 Modifica el valor a Wikidata
Domeni Internet.tw Modifica el valor a Wikidata

Sit webgov.tw
taiwan.gov.tw Modifica el valor a Wikidata

Confronta l'ocean Pacific, entre la mar de China Orientala e la mar de China Meridionala. Ocupa de facto l'illa de Taiwan e d'illons pròches (illas Penghu o Pescadores, illas Matsu, illa de Jinmen o Quemoy) mas revendica tot lo territòri continental de la Republica Populara de China (RPC). Existisson a Taiwan de fòrças politicas que prepausan d'abandonar aquela revendicacion sus tota China. La capitala n'es Taipèi (o Taibei).

Geografia

modificar

Istòria

modificar

De la Preïstòria a la conquista japonesa

modificar

La preséncia umana en Formosa data d'au mens 30 000 ans (Òme de Zuozhen). Vèrs 4 000 av. JC, de populacions austronesianas s'installèron sus l'illa. Fins au començament dau sègle XVII, desvolopèron una cultura pròpria que demorèt independenta de China.

Lei Portugués descurbiguèron l'illa en 1542. En 1626, leis Espanhòus dei Filipinas mandèron una expedicion qu'explorèt lo litorau. I fondèron la vila de San Salvador e i establiguèron de missions crestianas. Lei Olandés comencèron pereu de colonizar l'illa. Per aquò, sostenguèron l'installacion de populacions chinesas. Pasmens, aquela iniciativa se revirèt còntra seis autors car, en 1662, leis Olandés foguèron expulsats de Formosa per Zheng Chenggong. L'illa foguèt alora integrada au sen de l'Empèri Ming fins a sa conquista per lei Qing en 1683.

Leis autoritats chinesas sostenguèron l'installacion d'òmes chinés que se maridèron amb de fremas aborigènas. Au començament dau sègle XIX, la populacion agantèt ansin dos milions d'abitants. Pendent la guèrra francochinesa, Formosa foguèt bombardada e somesa au blocus per la marina francesa. Aquò permetèt au govèrn centrau de comprendre l'importància estrategica de l'illa que recebèt l'estatut de província. Pasmens, China perdiguèt Formosa dètz ans pus tard a l'eissida de la guèrra sinojaponesa de 1894-1895.

Lo periòde japonés

modificar

Japon gardèt lo contraròtle de Formosa de 1895 a 1945. Premiera colonia nipona, deviá venir un modèl de desvolopament economic e recebèt una atencion particulara. Ansin, lei Japonés menèron una importanta reforma agrària que permetèt de crear una classa de païsans proprietaris. Construguèron tanben d'infrastructuras e d'industrias, çò que foguèt a l'origina d'una importanta aumentacion dau nivèu de vida. Enfin, modernizèron lo sistèma educatiu.

Pasmens, l'òrdre japonés demorèt fòrça autoritari e Tòquio limitèt l'accès deis abitants a l'ensenhament superior per empachar la formacion d'un elèit locau tròp important. De mai, lei revòutas foguèron durament reprimidas. Per exemple, en 1930, d'armas quimicas foguèron utilizadas còntra d'insurgents aborigèns (incident de Wushe).

Taiwan dempuei 1945

modificar

Lo refugi dei nacionalistas chinés

modificar
 
Evolucion de la guèrra civila chinesa entre 1946 e 1950.

Après la Segonda Guèrra Mondiala, l'illa foguèt ocupada per lei tropas de la Republica de China. Tractant leis abitants coma de « collaborators », leis espolièron d'una partida de sei bens entraïnant d'esmogudas en febrier de 1947. La repression entraïnèt la mòrt de 10 000 a 30 000 e decimèt l'elèit e lei captaus locaus.

En 1949, lo govèrn nacionalista de Chiang Kai-shek, vencut sus lo continent, se retirèt sus l'illa amb dos milions de soudats e de refugiats. Formosa, tèrme pauc a pauc remplaçat per « Taiwan » dins lo corrent deis annadas 1960, e quauqueis illas vesinas venguèron alora lo còr de la Republica de China. Dins un contèxte marcat per de tensions vivas entre Taiwanés e Chinés, lo Kuomintang (KMT) mantenguèt son regime dictatoriau e installèt son govèrn a Taibei.

Dempuei aquela data, lei doas China son totjorn oficialament en guèrra. Contunian tanben de se presentar coma l'unic representent legitim dau pòble chinés. Ansin, a l'ora d'ara, l'objectiu oficiau dau govèrn de Taibei es totjorn de tornar conquistar lei territòris revendicats per la Republica en 1949 (que gropan la Republica Populara de China, Mongolia e divèrsei territòris frontaliers dau nòrd d'Índia).

Lo desvolopament economic

modificar

Darrier bastion deis anticomunistas chinés, Taiwan recebèt rapidament una importanta ajuda de part deis Estats Units. D'efèct, en mai d'un tractat d'assisténcia mutuala signat en 1954, la flòta estatsunidenca assegura dempuei leis annadas 1950 de patrolhas en Mar de China per empedir una ataca chinesa. Dins lo domeni economic, leis Estatsunidencs financèron largament la remesa en marcha de l'industria taiwanesa. Encoratjèron tanben leis investiments japonés, çò que permetèt un desvolopament fòrça important de l'economia taiwanesa.

La democratizacion e lo raprochament amb la China Populara

modificar

Après la mòrt de Chiang Kai-shek en 1975, son fiu Chiang Ching-kuo li succediguèt. En 1987, un an avans son decès, metèt fin a la lèi marciala. Foguèt remplaçat per un Taiwanés sòci dau KMT dich Lee Teng-hui. Contunièt de liberalizar la societat e autorizèt lei viatges de Taiwanés sus lo continent. En revènge, refusèt la proposicion de Pequin de tornar integrar China amb un estatut especiau.

En 2000, l'illa conoguèt sa premiera alternància democratica amb la victòria dau Partit democrata progressista (DPP) de Chen Shui-bian. En despiech d'un discors independentista, lo president novèu contunièt de negociar amb Pequin. Tre 2004, perdiguèt sa majoritat parlamentària au profiech dau KMT. En mai d'aquò, foguèt afeblit per un viatge de son Premier Ministre en China onte signèt d'acòrds regardant un futur procès de reünificacion.

En 2008, lo KMT reconquistèt la presidéncia amb Ma Ying-jeou. Aquò permetèt de perseguir una politica prudenta de raprochament amb la China Populara. Sostenguèt pereu l'aumentacion dei cambis comerciaus entre l'illa e lo continent. Pasmens, un projècte de liure cambi mau definit inquietèt la populacion e lo KMT foguèt finalament batut ais eleccions de 2016. Lo DPP reprenguèt lo poder amb un programa de reformas economicas e socialas.

Bibliografia

modificar

Nòtas e referéncias

modificar
  1. URL de la referéncia: https://data.iana.org/time-zones/tzdb-2021e/asia.
  2. Afirmat dins: Departament de Registre de les Llars.
  3.  Government and Politics in Taiwan, 2018, p. 305. ISBN 978-1317285069. «Moreover, its status as a vibrant democratic state has earned it huge international sympathy and a generally positive image.» 
  4.  Frayed in Taiwan., 2020-01-13, p. 34–39. «[...] the Taiwanese state ... By almost any functional standard, it's a sovereign country»