Pirenèus

Cadena montanhosa entre la mar Mediterranèa e l'ocean Atlantic

Los Pirenèus[nt 1] (o a tòrt las Pirenèas[1]), tanben sonats popularament los Pòrts, son una cadena montanhosa entre la mar Mediterranèa (cap de Creus) e l'ocean Atlantic (golf de Gasconha), situada en Occitània (pendís nòrd), als Païses Catalans (èst), al Bascoat (oèst) e en Aragon (pendís sud).

Infotaula de geografia fisicaPirenèus
Modifica el valor a Wikidata
{{{imatge}}}
TipeSerrada Modifica el valor a Wikidata
Autres nomsPòrts, Pirenèu
EponimPirena
Part deCencha alpina Modifica el valor a Wikidata
Localizacion
EstatEspanha, França e Andòrra Modifica el valor a Wikidata
Unitat administrativaNòva Aquitània, Occitània, Comunautat Autonòma Basca, Aragon, Navarra e Catalonha Modifica el valor a Wikidata
Limitròf ambVal de l'Èbre
Conca d'Aquitània Modifica el valor a Wikidata
Carte
Donadas
Altitud3 404 m Modifica el valor a Wikidata
Punt culminantAneto
Superfícia55 000 km²
Materialròca metamorfica, ròca magmatica e ròca sedimentària
Dimensions491 (longitud) km
Istòria
Periòdes istoricsEocèn, Paleozoïc e Mesozoïc Modifica el valor a Wikidata
Cronologia
EdatEocèn

En tèrmes d'estats, los Pirenèus separan França (pendís nòrd) e Espanha (pendís sud) e comprenon al mitan lo principat d'Andòrra. Las principalas excepcions a aquesta disposicion son formadas 1º per la Val d'Aran, una valada occitana que depend d'Espanha mas que se situa sul pendís nòrd del massís; 2º per lo vilatge catalan de Llívia qu'es una enclava espanhòla dins l'estat francés; 3º per la comarca catalana de Cerdanha situada sul pendís sud de la cadena, mas partejada entre França e Espanha.

Pirenèus centrals
Vista satellit dels Pirenèus.
Estanh dels Gorgs, en Bearn

An una longor de 425 km e una largor que generalament fa pas mai de 100 km.

Lo gentilici es pirenenc -a.

Los Pirenèus prenon los noms seguents dins las lengas dels territòris qu'ocupan: en catalan Pirineus; en aragonés Pireneu; en basc Pirinioak; en francés Pyrénées; en espanhòl Pirineos.

Segond la mitologia grèga, los Pirenèus foguèron creats per Eracles, que faguèt un clapàs per enterrar la princessa Pirena.

Principalas cimas

modificar

Qualques unas de las cimas pus importantas dels Pirenèus son, entre d'autras:

  1. Dins las lengas autoctònas:

Referéncias

modificar
  1. Domergue SumienL’occitan, lenga fantasmada: l’exemple de la toponimia. «[...] lei Pirenèus, au masculin, segon la primiera reïntroduccion sabenta d’aqueu nom dins lei lengas modèrnas, que comencèt tot bèu just dins un document en occitan de 1660: <als confins dels Pireneus> (Dauzat & al. 1978. 196). Pasmens lo francisme las/eras Pirenèas* s'es espandit a causa dau francés les Pyrénées que sa finala -ées sembla tau femenina. Ara lo conseu generau deis Auts Pirenèus (Hauts/Nauts Pirenèus en gascon) se sent obligat de promòure la forma Hautas Pirenèas*, en se fabricant una autenticitat factícia qu’ignora tot de l’istòria occitana dau nom (cf. Atau que’s ditz 1998. 8).»