Puerto Rico (en espanhòu e anglés), de còps que li a Pòrt-Ric en occitan, es un Estat insular de l'America Centrala liurament associat ais Estats-Units d'America. Lo nom d'origina èra Boriquen en arawak.

Infotaula d'entitat administrativaEstat Liure Associat de Puerto Rico
Estado Libre Asociado de Puerto Rico
Commonwealth of Puerto Rico
lang=oc
Modifica el valor a Wikidata
ImneLa Borinqueña
Modifica el valor a Wikidata
DevisaJuan es su nombre, en espanhòl
Joannes Est Nomen Eius, en latin
Joan es son nom, en occitan
Nom oficialPuerto Rico (en) Modifica el valor a Wikidata
Entitatterritori no incorporat dels Estats Units (ca) Traduire Modifica el valor a Wikidata
EponimPuerto Rico (ca) Traduire e San Juan Modifica el valor a Wikidata
Administracion
CapitalaSan Juan
(18° 29′ N, 66° 08′ O)
Lenga oficialaespanhòl
anglés Modifica el valor a Wikidata
Politica
Organ executiuGovern de Puerto Rico (ca) Traduire Modifica el valor a Wikidata
 • Governador (ca) Traduire Modifica el valor a WikidataPedro Pierluisi Urrutia (ca) Traduire (2021–) Modifica el valor a Wikidata
Organ legislatiuAssemblea Legislativa de Puerto Rico (ca) Traduire Modifica el valor a Wikidata
Geografia
Modifica el valor a Wikidata
Carte
Coordenadas18° 15′ N, 66° 30′ O
Superfícia9 104
Banhat perOcean Atlantic
Mar Cariba Modifica el valor a Wikidata
Percentatge d'aiga35,7 %[1] Modifica el valor a Wikidata
Punt mai basMar Cariba Modifica el valor a Wikidata
Punt culminantCerro de Punta (ca) Traduire (1 338 m) Modifica el valor a Wikidata
Fus orari-4
Demografia
 • Totala3 285 874[2] Modifica el valor a Wikidata ab. (2018)
 • Densitat365 097,11 ab./km²
Economia
MonedaDolar US
Istòria
PairinatgeMare de Déu de la Divina Providència (ca) Traduire Modifica el valor a Wikidata
Autras informacions
Indicatiu telefonic1-787 e +1-939
Domeni Internet.pr
ISO 3166-2US-PR Modifica el valor a Wikidata

Sit webpr.gov Modifica el valor a Wikidata

Situada entre l'ocean Atlantic au nòrd e la mar Cariba au sud, es l'illa la mai pichona e la mai orientala dei Grandeis Antilhas. Lo passatge de la Mona la separa de la Republica Dominicana, e lo passatge dei Verges a l'èst de las Illas Verges Americanas.

La superficia es de 9.100 km² e la populacion èra de 3.195.193 estatjants en 2018.

Dins l'Estat de Puerto Rico se còmpta l'illa principala, dau meme nom, qu'es pron montanhosa (altitud maximala a 1338 m. au Cerro de Punta), e un bon nombre d'illas pichonas, que lei mai importantas son Vieques e Culebra (illas Verges puertoricanas).

La capitala es San Juan amb 355.074 estatjants en 2015 (2.478.905 dins l'airau urban, amb lei comunas de Bayamón, Carolina...). La segonda vila de l'illa es Ponce, amb 149.028 estatjants, tanben en 2015.

Ais estatjants se li ditz pòrt-riquenc·a·s, mai se pòu tanben utilizar lo gentilici puertorican·a[3], sus lo modèle espanhòu.

Istòria modificar

L'illa èra una anciana colonia espanhòla, avans la guèrra ispanoamericana de 1898 e l'ocupacion per lei nòrdamericans. En 1952, lo territòri adoptèt una constitucion e se declarèt "Estat liure" associat amb leis Estats-Units d'America. La denominacion en anglés es "the Commonwealth of Puerto Rico".

Mant un referèndums decidiguèron de l'estatut de l'illa. Fins a l'ora d'ara, foguèt totjorn l'opcion de conservar lo statu quo que ganhèt, davant leis autrei possibilitats, coma la de venir un Estat deis Estats-Units (lo cinquanta-e-unen) o de se declarar independent.

Politica modificar

Populacion modificar

Un estudi qu'utilizèt l'ADN mitocondriau trobèt que lei Pòrt-riquencs an una nauta composicion genetica taïno (indigèna pòrt-riquenca) e guanche (indigèna canària, especialament aquelei de l'illa de Tenerife). Li a tanben d'abitants amb una origina essencialament africana e/ò europenca (espanhòla, còrsa, francesa...).

Li a una gròssa immigracion venent de la Republica Dominicana, subre-tot a Sant-Joan e dins sa banlèga.

Economia modificar

Lei condicions economicas dau territòri se son temporariament amelioradas despuei la Granda Depression, bòna-dich l'investiment nòrd-american dins d'activitas coma lei produchs farmaceutics e petrochimics. Après aver estat lei beneficiaris dau regim fiscau dau govèrn deis Estats-Units d'America, mant una industria locala es a l'ora d'ara en concurréncia dirècta amb de regions dau monde economicament mai paures, onte lei salaris son mai bas.

Pòrt-Ric a un deute de quasi 73 miliards de dolars que vau 100% dau PIB annuau.

En 2016, mentre que la crisi economica (dètz ans de recession) èra agravada per una emigracion fòrça importanta, subre-tot en direccion de Florida, e que lo Partit Republican criticava leis elèits localas qu'avián practicat un endeutament massiu per finançar d'emplecs pletorics dins lei servicis publics (coma çò que se practica dins leis Antilhas francesas), lo Congrès american adoptèt una lèi per renegociar son deute e ansin escapar ai sasidas.

Veguètz l'article : Economia de Puerto Rico

Lengas modificar

Après l'ocupacion nòrd-americana, l'anglés fai sentir una fòrta influència dins lei domènis de l'administracion, dau torisme, dau comèrci exterior (quasi exclusiu amb leis Estats-Units d'America), e amb la preséncia de fòrças militaras estatsunidencas sus l'illa e la grand quantitat de Pòrt-riquencs qu'abitan sus lo sòu estatsunidenc.

L'anglés s'ensenha coma segonda lenga, maugrat qu'entre 10% e 20% dei Pòrt-riquencs e dei residents de l'illa dominan "fòrça ben" l'anglès (2010).

Referéncias modificar

  1. Afirmat dins: United States Summary: 2010, Population and Housing Unit Counts, 2000 Census of Population and Housing.
  2.  Oficina del Cens dels Estats Units.
  3. http://toscanoreinat.chez-alice.fr/dicop.pdf