Los Oigors (oigor: ئۇيغۇر; chinés simplificat: 维吾尔; chinés tradicional: 維吾爾, pinyin: Wéiwú'ěr; turc:Uygur) son lo pòble turc mai important de China. En 2010, en China, èran estimats a 10 069 000.[1] Un nombre important (350 000) viu tanben dins de países vesins de China: Cazacstan, Ozbequistan, Quirguizstan.

Dempuèi 2014[2][3], lo governament chinés a somés los oigors vivent al Xinjiang a d'abuses generalizats, especialament l'esterilizacion forçada[4][5][6] e lo trabalh forçat[7][8][9][10][11]. Los cercaires estiman qu'al mens un milion d'oigors son estat arbitrariament detenguts dins los camps d'internament de Xinjiang dempuèi 2017 ; Los responsables del governament chinés afirman qu'aquestes camps, creats jos la direccion del secretari general del PCC Xi Jinping, servon los objectius d'assegurar l'adesion a l'ideologia del Partit communista chinés (PCC), de prevenir lo separatisme, de luchar contre lo terrorisme e de fornir una formacion professionala als oigors. Mantun universitaris e governaments occidentals considèrant aquesta politica coma un genocidi.


Situacion geograficaModificar

En ChinaModificar

Los Oigors vivon mai que mai dins la província de Xinjiang que i representan gaireben la mitat de la populacion. Per mai de detalhs consultar: Oigors de China.

Evolucion demografica recentaModificar

An del recensement Nombre absolut % de la populacion de China
1953 3 640 125 0.62
1964 3 996 311 0.58
1982 5 917 030 0.59
1990 7 207 024 0.64
2000 8 399 393 0.66
2010 10 069 346 0.76

CazacstanModificar

En 2009, lo recensament donèt 227 000 Oigors (1,39%) de la populacion. Son concentrats dins la region d'Almaty que i representan 7,8% de la populacion.


IstòriaModificar

Los Oigors de Cazacstan son presents dins la region dempuèi de sègles mas una partida importanta es descendenta dels refugiats dels Trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877 atal coma d'immigrants mai recents venguts de China dins las 1940 o las 1960. I aguèt tanben de refugiats quand la Primièra Republica de Turquestan oriental (1933-1934) e la Segonda Republica de Turquestan oriental (1944-1949) foguèron anequelidas pels Chineses.

Situacion sociolingüisticaModificar

La majoritat dels Oigors a servat l'oigor. La lenga e ensenhada e i a quitament un diari en oigor.

Lo bilingüisme o lo trilingüisme son plan corrents (amb lo rus e lo cazac).

QuirguizstanModificar

En 2009, èran gaireben 49 000 segon lo recensament.

IstòriaModificar

Los Oigors s'installèron coma refugiats dins aquest país après los trebolicis del nòrd-oèst de China entre 1862 e 1877. Lo nombre d'immigrants foguèt estimat a 7 000 a aquela epòca. En 1979,[12] èran 36 779 (0,8%) e en 2009, 48 543[13]. A l'ora d'ara son probablament 50 000 o mai.

Problèmas etnicsModificar

En general la coabitacion amb la majoritat quirguiza se passa ben mas sos bazars son de mai en mai l'objècte de tensions e i a ja agut mai d'un afar d'incendi e d'atac contra las botigas e los mercats tenguts pels Oigors.

Ensenhament de la lengaModificar

L'oigor es pauc utilizat a l'escòla. La competéncia en lenga oigora es a se pèrdre demest los mai joves.


OzbequistanModificar

Ozbequistan compta tanben una minoritat oigora presenta dempuèi de sègles. De 35 762 al recensament de 1989, passèron a 19 526 en 2000[14].


GeneticaModificar

Los Oigors son un mescladís de populacions d'Asia occidentala e d'Asia orientala. La proporcion de l'apòrt d'Asia occidentala varia de 30%[15] a 60%[16] segon los autors e los escapolons causits.

FotografiasModificar


Nòtas e referénciasModificar

  1. Recensament de 2010, Republica populara de China
  2. Joseph Brouwer, « Xi Defends Xinjiang Policy as "Entirely Correct" », China Digital Times,‎
  3. Helen Davidson, « Clues to scale of Xinjiang labour operation emerge as China defends camps », The Guardian,‎
  4. Nathan Vanderklippe, « Lawsuit against Xinjiang researcher marks new effort to silence critics of China's treatment of Uyghurs », The Globe and Mail,‎
  5. Rebecca Falconer, « Report: "Clear evidence" China is committing genocide against Uyghurs », Axios,‎
  6. Modèl:Cite news
  7. Steven Chase, « Canada urged to formally label China's Uyghur persecution as genocide », The Globe and Mail,‎
  8. (28 May 2021) Dossier: Uyghur Women in China's Genocide 15, 22–43. DOI:10.5038/1911-9933.15.1.1834. 
  9. Modèl:Cite news
  10. Joseph Brouwer, « China Uses Global Influence Campaign To Deny Forced Labor, Mass Incarceration in Xinjiang », China Digital Times,‎
  11. Cheng, Yangyang (10 December 2020). The edge of our existence 76, 315–320. DOI:10.1080/00963402.2020.1846417. 
  12. Recensament sovietic de 1979
  13. Recensament quirguiz de 2009
  14. Этнический атлас Узбекистана Институт "Открытое общество", 2002 - 451 с
  15. Li, H; Cho, K; Kidd, JR; Kidd, KK (2009). "Genetic Landscape of Eurasia and "Admixture" in Uyghurs". American Journal of Human Genetics 85 (6): 934–7; author reply 937–9.
  16. Shuhua Xu, Wei Huang, Ji Qian, and Li Jin (2008 April 11). "Analysis of Genomic Admixture in Uyghur and Its Implication in Mapping Strategy". Am J Hum Genet. 82 (4): 883–89. doi:10.1016/j.ajhg.2008.01.017. PMC 2427216. PMID 18355773.