Dobrir lo menú principal

Istòria naturala (Plini)

Istòria naturala

D'après
Genre
Movement
Seria
Fabricant
Conceptor
Propulsion
Licéncia
Títol original
Subtítol original
Lenga originala
Lenga
Presentator
Distribucion per
Nòta de la critica
Notada per
Autor
Actor/a
Illustrator
Editor
Numèro d'edicion
País d'origina
Maison d'edicion
Luòc de publicacion
Interprèt musical
Compositor
Libretista
Productor
Label musical
Discografia
Director
Scenarist
Director de fotografia
Societat de produccion
Filmaffinity
Album de la banda sonòra
Format de ràdio
Lengatge de programacion
Autor Plini lo Vièlh
Prefaci
Director
Genre Enciclopèdia
Version originala
Títol Naturalis Historia
Lenga Latin
Editor
Luòc de parucion
Data de parucion
ISBN original
Data de la 1èra representacion
Meteire en scèna
Luòc de la 1èra representacion
Version occitana
Traductor
Luòc de parucion
Editor
Colleccion
Data de parucion
Tipe de mèdia
Dessenhaire
Cobertura per
Nombre de paginas
ISBN
Data de la 1èra representacion
Meteire en scèna
Luòc de la 1èra representacion
Seria
Naturalis Historia, edicion de 1669. Lo títol latin aparéis aul genitiu: Naturalis Historiæ

L’Istòria naturala (en latin Naturalis Historia) es una òbra en pròsa de 37 libres de Plini lo Vièlh, que volgava compilar lo mai grand nombre possible d’informacions e de cultura generala indispensables a l’òme roman cultivat. Publicada vèrs 77, del vivent de son amic l'emperaire Vespasian, es dedicada a son camarada de camp Titus, Plini essent alara un oficièr de cavalariá[1].

Plini aviá consciéncia que la vida d’un òme essent efemèra e que lo bonaur existissiá pas. Considerava que l’òme deviá utilizar lo temps coma cal per reduire pas sa capacitat d’apprene. Aquela òbra mòstra que Plini es un eestoïcian mescla d’un sceptic. Rebat la vision romana del mond e de la politica imperiala de l'epòca[2].

Aquela monumentala enciclopedia, ont Plini compilèt lo saber de son epòca, foguèt longtemps la referéncia en matèria de coneissença scientificas e tecnicas. Plini tanben i reculhèt d'elements meravelhoses e de miracles mas tot en metent de disténcia al respècte dels fachs contats[3]. Per la realizar, Plini dich aver consultat 2 000 obrtages deguts a 500 autors diferents (gaireben totes los tractas originals son perduts). Conta tanben de tecnicas experimentadas pendent sas campanhas militaras, coma lo biais melhor per un cavalièr de lançar sa javelina. Segon son nebòt Plini lo Jove, son metòde de trabalh consistava a prene de nòtas alara qu'un dels sieus esclaus li lisiá un libre de naute votz[4].

IstòriaModificar

Pasmens s'aquela òbra siá la mai complèta venguda de l’Antiquitat latina, ne demora pas cap de copiá sus papir, pas mai qu'unes fragments sus pargamin del sègle V e dels extrachs del sègle VIII. Cal esperar lo Sègle XII abans de veire apareisser una version integrala puèi una primièra publicacion fòrça pauc coneguda en 1469 per Nicolas Jenson[5]. Una segonda publicacion es estampada en 1470 per Sweynheym e Pannartz a partir de la publicacion de Giovanni Andrea Bussi, evesque d’Aleria. Aquela version es considerada coma lo punt de partença de la tradicion textuala. Butat per Jean Garnier, lo jesuista Jean Hardouin prenguèt en carga d'editar l'òbra de Plini per la colleccion Ad usum Delphini del duc de Montausier, un pretzfach qu'acabèt en cinc ans (París, 1685, puèi 1723). Al sègle XVII marcat per la revolucion scientifica, los sabents prenon de la distança al vejaire d'aquel obratge mas al Sègle XVIII Buffon ne fa son modèl per son òbra màger, l’Istòria naturala, generala e particulara, amb la descripcion del Cabinet del Rei, per aquò foguèt chafrat lo « Plini de Montbard »[6]. Al sègle XIX, l'òbra de Plini perdèt son interés scientific, mas est fòrça activament estudiada per d'istorians e erudits, çò qu'explica entre autre las dos cents edicions produchas a la fin del sègle XIX[5].

Taulas de las matèriasModificar

La taula de las matèrias çai dejós es un resumit basat suls noms modèrnes dels principals domènis estudiats dins aquel tractat universal de trenta e set libres.

Volum Libres Contenguts
I 1 Prefàcia, taula de las matèrias e indicis d'autors[7].
2 Descripcion matematica e fisica del mond
II 3 - 6 Geografia e etnografia
7 Antropologia e fisiologia umana
III 8 - 11 Zoologia
IV - VII 12 - 27 Botanique amb l'agricultura, l'orticultura
VIII 28 - 32 Farmacologia
IX - X 33 - 37 Minièra e mineralogia

Nòtas e referénciasModificar

  1. Henry Bardon, Les empereurs et les lettres latines d'Auguste à Hadrien, Les Belles lettres, , p. 305
  2. Denis Sergent, « Pline l’Ancien, un encyclopédiste avant l’heure », La Croix
  3. Olivier Bianchi, Olivier Thévenaz, Conceptions et représentations de l'extraordinaire dans le monde antique, Peter Lang, , p. 423
  4. Richard Yeo, Encyclopaedic Visions, Cambridge University Press, 2001, p. 107.
  5. 5,0 et 5,1 Stéphane Schmitt, « Pline l’Ancien, le premier encyclopédiste », émission La Marche de l'Histoire sur France Inter, 30 octobre 2013
  6. « Le Pline de Montbar, Condillac, Montesquieu,/Me font connaître l'Homme, & la Nature, & Dieu. » Claude-Marie Guyétand, Le Génie vengé – Poème, 1780, Modèl:Lire en ligne, p. 12.
  7. Ses indices auctorum (index d'auteurs) sont, dans certains cas, les autorités qu'il a lui-même consultées.

Vejatz tanbenModificar