Nigèr (fluvi) : Diferéncia entre versions

m
pas cap de resumit de modificacion
m
m
L'etimologia del nom del flume es incertana. Sus las ancianas mapas europèas, lo nom se balhèt al braç mejan del flume al Mali actual. Sus la mapa olandesa de 1660, a costat, Nigèr apareis coma identic al flume de [[Senegal (flume)|Senegal]] (''rio senega'') que lo prolonga aprèp [[Tombocto]] prenent alara lo nom de ''fluvius niger''. Aquela mapa mòstra que los Europèus coneissián l'existéncia d'un grand flume a l'interior de las tèrras, mas ne coneissián pas clarament la font (sus la mapa, d'aperaquí dins la [[Grands Lacs (Africa)|region dels Grands Lacs]]) e tanpauc lo dèlta (confondut amb aquel del flume de Senegal). Dins lo golf de Benin, lo flume que s'escampa es pas identificat pel cartograf.
 
Es temptant, amb un pauc d'[[eurocentrisme]], de far del mot latin ''niger'' (« negre ») l'etimon del flume. Mas los Portugueses, primièrs explorators e colonizators de las còstas africanas, daissèron, sens aver recors al latin, un ''[[Rio Negro]]'' (coma o faguèron alhors, en Brasil, per exemple) en utilizant la lor lenga sus las mapas. E mai, las aigas del flume son pas negras (çò qu'explica pus sovent lo nom de ''rio negro''). Una temptativa d'explicacion seriá de dire que lo flume foguèt nomenat atal per lo designar coma lo {{cita|flume dels Negres}}. Mai pas cap d'autre riu african, asiatic<ref>Lo [[fluvi Jaune]] deu son nom alsa las alluvions que carreja e non als Chineses qu'abitan las ribas.</ref> o americana que prenguèt lo nom de la color del pòble qu'abitan las ribas.
 
L'explicacion plus probabla es que los Portugueses, coma o faguèron per Senegal, adoptèron lo nom local del flume e l'etimologia pus probabla, amb aquela ipotèsi, es lo [[toarèg]] ''gher n gheren'' (« flume dels flumes ») abreujat en ''ngher'' e en usatge lo long de las ribas a Tombocto<ref>Font : version anglesa d'aquel article sus Wikipedia.</ref>.
=== L'enigma de Nigèr ===
 
Nigèr demorèt longtemps unaun enigma per los geografs. Las caravanas sahelianas que comerçavan amb l'[[Africa del Nòrd]] dempuèi Tombocto raportèron qu'aquela vila es irrigada per un grand flume mas foguèt la sola informacion de que dispausan los geografs europèus que, d'un biais mai o mens seriosaseriós, mai o mens documentadadocumentat, rempliguèron los blancs. Las ipotèsis pus fantasierósfantasierosas foguèron avançadas.
 
Qualques lo confondèron amb le [[Senegal (flume)|Senegal]] o amb CongoCòngo, d'autres ne faguèron una branca de Nil e per d'autres encara, foguèt un riu tributari d'un lac interior.
<gallery>
Imatge:Africa map 1508.png|En 1508, sus aquela mapa portuguesa, un grand flume interior del continent foguèt conegut. Sa font e son dèlta son pas indicats.
Imatge:Africae tabula nova.jpg|En 1570, sus aquela mapa olandesa, Niger es ligat amb Senegal. Lo Rio Real s'escampa dins lo golf de Benin.
Imatge:Guillaume Delisle North West Africa 1707.jpg|En 1707, aquela mapa francesa mostramòstra NigerNigèr que s'ecampaescampa encara dins SénégalSenegal, son dèlta interior es identificat clar. Lo Rio Formosa s'escampa dins lo golf de Benin.
Imatge:Africa 1808.jpg|SuaSus aquela mapa de 1808, lelo cartograf alara sabent tot sus l'« enigma » de Nigèr pren de precaucions : un flume existís vèrs Tombocto mas possedís pas d'embocadura maritima.
</gallery>
 
Dins lo libre V de ''[[L'Istòria naturala]]'', [[Plini lo Vièlh]] menciona aquelmai flumed'un acòp plusorsaquel flume còps<ref>[http://remacle.org/bloodwolf/erudits/plineancien/livre5.htm]</ref> : {{cita|lo flume Nigris separa Africa e [[Etiopia]]}}. {{cita|Dins l'interior d'Africa, del costat de miègjorn, en dessús de losdels Getules, e aprèp aver traversat de desèrts, se tròba d'abòrdprimièr los Libiegipcians, puèi los Leucetiopians; pus lèu, de nacions etiopianas: los Nigritas, atal nomenats d'un flume qu'avèm parlat.}} Aquela mencion corroboracorrobòra l'ipothèsiipotèsi sus l'etimologia del nom: lo pòble african pren, per l'autor latin son nom del flume e non l'inverseinvèrs. {{cita|Le Nigris a la meteissa natura que [[Nil]]; produsís de [[canavèra]], de [[Cyperus papyrus|papirus]] e los meteisses animals ; l'[[aigada]] se fa a la meteissa epòca; a sa font entre los Etiopians Tareleans e los Oecalics.}} Ailàs pels geografs futurs, Plini ensenha pas suls dos pòbles. La font de Nigèr demorava doncas un mistèri imprecís. Pus lèu, Plini supausa que [[Nil]] e Nigèr son religats: {{cita|[Nil] se fugís encara un còp dins los desèrts de vint jornadas de marcha, fins al confinh d'Etiopia; e quand reconeis derecap la preséncia de l'Òme, se lança, sens dobte jaissantgisclant d'aquela font que se nomenèron Nigris. Aquí, separant Africa d'Etiopia, las ribas ne son pobladas, sinon d'Òmes, am mensalmens de bèstias e de monstresmostres : creentcreant de forèstasforèsts dins son cors, travèrsa per la mitat Etiopia, jos lo nom d'Astapus, mot que, dins la lenga d'aqueles pòbles, significa una aiga sortissent de las tenèbras.}}
 
[[Imatge:Africamap1812.jpg|thumb|En [[1812]], Nigèr es encara creditat d'un cors èst -oèst e son embocadura es situada "qualque part"{{cita|endacòm}} aen Sierra Leone.]]
Al la mitatmitan del sègle XIV, lo viatjaire e geograf arabarabi, [[Ibn Battûta]], traversèt lo [[Sahara]], longa Nigèr que crei, el meteis, èsser Nil, per aténher [[Gao]], e l'[[emperaire de Mali]]. Remonta lo flume fins a Tombocto que daissa en traversant lo desèrt vèrs son Marròc nadal — tentatempta pas, ailàs per la precision geografica, de lo remontar fins a Egipte.
 
Un sègle pus tard, los explorators portugueses son los primièrs a explorar sistematicament e a colonizar las còstas africanas per securizar la rota maritima cap a Índia. Nigèr es tojorn mencionat sus lors mapas mas, gaireben tot temps, coma cap amont delde Senegal. Es dea dire que l'Africa interiora los interèssa pauc.
 
Aquò demòra vertadièr per las poténcias colonialas sucessivassuccessivas que prenon la man nauta en mar : olandesesOlandeses, Franceses, Angleses, totas dessenhan de mapas e totas se trompans'enganan al subjècte d'aquel flume.
 
A la fin del sègle XVIII, venguèt clar que Nigèr es pas Nil tanpauc Senegal e Tombocto es una vila mitica dins l'imaginari europèu aprèp las descripcions daissadas per [[Leon l'African]] sus sa riquesa en aur, estòfas e esclaves, que provòca desir de coneissenças (en mai d'aur) dels Europèus. Los Angleses fondan, en 1788, l'Associacion africana per la promocion e la descobèrta de las partidas interiòras d'Africa (''Association for Promoting the Discovery of the Interior Parts of Africa''), pus coneguda jos lo nom abreujat d'Associacion africana. Lo seu but es la localizacion precisa de [[Tombocto]] e la definicion del traçat de Nigèr. Plusors expedicions foguèron organizadas.
57 567

cambiaments