Dobrir lo menú principal

Cambiaments

m
correccions divèrsas
Vasco da Gama nasquèt benlèu en 1460<ref>[http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html Vasco da Gama: Round Africa to India, 1497–1498 CE, ''Modern History Sourcebook''. visitado a 27 de Junho de 2007]</ref> o en 1469,<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/06374a.htm Vasco da Gama, ''[[Catholic Encyclopedia]]'', 27 de Junho de 2007.]</ref> a [[Sines]], dins la còsta sud èst de [[Portugal]], benlèu dins un òstal prèp de la glèisa de Nòstra Dama ''das Salas''. Sines, un dels pichons pòrts de la còsta del [[Alentejo]].
 
Vasco da Gama foguètèra lo filh d'[[Estêvão da Gama]], que foguèt en 1460 cavalièr de l'ostal de D. [[Fernando de Portugal, Duque de Viseu]].<ref name=ames>{{cite book|title=The Globe Encompassed|author=Ames, Glenn J.|page=27|isbn=0131933884|date=2008|accessdate=10-1-2008}}</ref> D. Fernando lo nomenèt ''alcaide-mor'' (Cònsol Major) de Sines e li permetèt de recebre una pichona recepta dels impòstes sus la fabricacion de sabon a [[Estremoz]]. Estêvão da Gama foguèt maridat amb Dona Isabel Sodré, filha de João Sodré (tanben conegut coma João de Resende). Sodré, qu'èra d'ascendéncia anglesa, ligat amb la casal'Ostal del principiprince Diogo, Duc de [[Viseu]], filh del rei D. [[Duarte de Portugal|Duarte I de Portugal]] e governador de l'''Ordem Militar de Cristo'' (Ordre Militar del Crist).<ref>Subrahmanyam 1997, p.61</ref>
 
Se sap pas gaire del debutcomençament de la vida de Vasco da Gama. L'istorian portugués Teixeira de Aragão mostrèt qu'estudièt a [[Évora]], ont auriá aprés las matematicas e la navigacion. Es evident que Vasco da Gama coneissiá ben l'astronomia, e es possible qu'estudièt amb l'astronòm [[Abraão Zacuto]].<ref>Subrahmanyam 1997, p.62</ref>
 
En 1492, lo rei D. [[João II de Portugal]] envièt Vasco Gama al pòrt de [[Setúbal]], al sud de [[Lisbona]] e dins l'[[Algarve]] per capturar de naus francesas en represalhas de las depredacions faitas en temps de patz contra la navigacion portuguesa - una tasca que Vasco da Gama efectuèt lèu e eficaçament.
 
=== Precedents ===
[[Imatge:Caminho maritimo para a India.png|thumb|350px|Viatge de Vasco da Gama (en negre) e los viatges anteriors de [[Pêro da Covilhã]] (irange) e [[Afonso de Paiva]] (blau), amb o las rotas percorridaspercorregudas abans que se separen en verd.]]
Dempuèi lo debutcomençament del sègle XV, jos l'impulsion de l'[[Infante D. Henrique]], los portugueses aprigondiguèron la coneissença del litoral african. Dempuèi los ans 1460, l'objectiu èra de capitar a contornar l'extremitat sud del continent african per accedir atal a las riquesas d'Índia – pebre, argent e d'autras especialitats – en establissent una rota maritima de fisança. La Republica de [[Venècia]] dominèt una granda partida de las rotas comercialas entre Euròpa e Asia, e dempuèi 1453 la casuda de Constantinòple limitèt lo comèrci e argumentèt los còstes. Portugal pretendiá d'utilizar la rota iniciada per [[Bartolomeu Dias]] per bresar lo monopòli del comèrci mediterranèu.
 
Quand Vasco da Gama aguèt prèp de dètz ans, los plans de grandas traversadas foguèron a mand d'èsser concretats: Bartolomeu Dias tornèt de doblar lo [[Cap de Bona Esperança ]], aprèp qu'explorèt "Rio do Infante" (''Great Fish River'', dins actuala [[Africa del Sud]]) e aprèp que verifiquèt que la còsta desconeguda se espandiá al nòrd èst.
 
A la meteissa epòca faguèron fachas d'exploracions dins las tèrras dintre lo reialme de D. João II de Portugal, en avançant la teoria que lqu'Índia podriá èsser accessibleaccessibla per mar a partir del [[Ocean Atlantic]]. [[Pêro da Covilhã]] e [[Afonso de Paiva]] foguèron enviats via [[Barcelona]], [[Nàpols]] e [[Ròdes]] cap a [[Alexàndria]], fins a [[Adèn]], [[Ormoz]] e [[Índia]].
 
Manquèt solament un navigador per verificar lo ligam entre las tròbas de Bartolomeu Dias e las de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, per inventar una rota de comèrcis potencialament lucrativa per l'Ocean Indian. La tasca foguèt inicializada atribuida per D. João II a Estevão da Gama, paire de Vasco da Gama. Mentretant, moriguèron los dos, en julhet de 1497 lo comandament de l'expedicion foguèt donada pel novèl rei D. [[Manuel I de Portugal]] a Vasco da Gama, possiblamente tendent en compte lo seu esplech per aver protegit los interèsses comercials portugueses de depredacion dels franceses lo long de la Còsta d'Aur Africana.
Manuel I de Portugal confisèt a Vasco da Gama la carga de capitani principal de la flòta que, lo dissabte [[8 de julhet]] de [[1497]], sarpèt de [[Belém (Lisbona)|Belém]] a la descobèrta del camin maritim per Índia.
 
Foguèt una expedicion especialament exploradoira qu'emportèt las cartas dodel rei D. Manuel I dins los reialmes a visitar, ''Padrão'' (pilar de pèira amb las armas de Portugal) a plaçar, e que foguèt armejada per Bartolomeu Dias amb de produches que trobèt utils dins sos viatges per escambiar amb lo comèrciscomèrci local. L'unic testimòni del viatge es un jornal de bòrd anonim, atribuit a [[Álvaro Velho]]:<ref>Álvaro Velho, "Roteiro da viagem que em descobrimento da India pelo Cabo da Boa Esperança fez dom Vasco da Gama em 1497": Segundo um manuscripto coetaneo existente na Bibliotheca publica portuense[http://books.google.pt/books?id=3hQZAAAAYAAJ&dq=Roteiro+da+Viagem+que+em+Descobrimento+da+%C3%8Dndia+pelo+Cabo+da+Boa+Esperan%C3%A7a+fez+D.+Vasco+da+Gama+em+1497&source=gbs_navlinks_s](texto integral)</ref>
 
I aviá prèp de cent setanta òmes, entre marins, soldats e religioses, repartits dins quatre vaissèls:<ref>http://www.fordham.edu/halsall/mod/1497degama.html da Gama's ''Round Africa to India''. </ref>
 
[[Imatge:Cross daGama2.jpg|thumb|Reproduccion de la crotz de Vasco da Gama al [[Cap de Bona Esperança]].]]
Lo 16 de decembre, la flòta ja despassèt lo {{cita|rio do Infante}} ("Great Fish River", dins l'actuala [[Sud-Africa]]) e naviguèt dins d'aigas fins araalara desconegudas dels europèus. Lo jorn de Nadal, Gama e son equipatge bategèron la còsta ont naviguèron del nom de ''Natal'' (Nadal) (actuala província [[KwaZulu-Natal]] de [[Sud-Africa]]).
 
Lo 2 de març de 1498, acabant l'entorn de la còsta africana, l'armada arribèt a la còsta de [[Moçambic]], aprèp que sofriguèron fòrt mal temps e de Vasco da Gama reprimiguèt amb una man de fèrre una revòlta dels marins. Dins la còsta Èst Africana, los territòris contrarotlats pels [[islam|musulmans]] fasián part de la ret del comèrci de l'[[Ocean Indian]]. En [[Moçambic]] encontrèron los primièrs mercants indians. Inicialament foguèron ben recebuts pel sultan, que los confondèt amb de musulmans e metèt a disposicion dos pilòts. Crenhent que la populacion foguèsse ostila contra los crestians, ensagèron de mantenir l'equivòca mas, aprèp una enséria mal entenduts, foguèron forçats per una multitud ostila a fugir de Moçambic, e sarpèron del pòrt tirant als canons contra la cuitatciutat.<ref>K. D. Madan, Life and travels of Vasco Da Gama p. 38-39, ISBN 8120613600</ref>
 
Lo pilòt que lo sultan de l'[[illa de Moçambic]] ofriguèt per los conduiremenar cap a [[Índia]] foguèt secretament encargat de liurar las naus portuguesas als [[Islam|moros]] en [[Mombasa]]. L'azard faguèt descobrir la tenda e Vasco da Gama poguèt continuar.
 
[[Imatge:Pillar of Vasco da Gama.jpg|thumb|left|Pilar de Vasco da Gama a [[Melindi]].]]
Sus las còstas de l'actual [[Kenya]] l'expedicion pilhèt naus mercants arabis desarmadas. Los portugueses foguèron los primièrs europèus a visitar lo pòrt de [[Mombasa]], mas foguèron recebuts amb ostilitat e lèu partiguèron.
 
En febrièr de 1498, Vasco da Gama seguèt pel nòrd, desbarcant dins lo pòrt amistós de [[Melindi]] - rivala de Mombasa - ont foguèt ben recebut pel sultan que li procurèt un pilòt arabi, coneissent l'[[Ocean Indian]], que sa coneissença dels vents de ''monçãos'' ([[monson]]) permetèt de guidar l'expedicion fins a [[Calcuta]], sus la còsta sud-oèst d'Índia. Las fonts divergisson sus l'identitat del pilòt, que siá un crestian, un musulman o un [[gojarat]]. Una istòria tradicionala descriu lo pilòt coma lo famós navigador arabi [[Ibn Majid]], mas segon de contemporanèus, Majid seriá estat endacòm mai al meteissesaquel tempsmoment.<ref>Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 178–179</ref>
 
=== Arribada a Calcuta ===
Lo 20 de mai de 1498, la flòta atenhèt [[Kappakadavu]], prèp de [[Calcuta]], dins l'actual estat indian de [[Kerala]],<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,319550,00.html Calendário Histórico - [[Deustche Welle]]]</ref> atal foguèt establida la Rota del Cap e abert lo camin maritim dels Europèus cap a Índia.
 
Lo jorn seguent son arribada, entre la multitud reünida sus la plaja, foguèron saludats per dos moros de [[Tunis]],; un d'eles s'adrecèt en castelhan ''«Al diable que te faguèt; que te portèt per aquí?». E demandèt çò que venián cercar tan luènh; e respondèron: «Venemos cercar crestians e espècia.»'', contada per Álvaro Velho. Al veire de las imatges de las divessas [[Indòs]] Gama e sos òmes pensèron veire sants crestians, per contraste amb los musulmans que tenguèron pas imatges. La cresença dins los "crestians d'Índia", coma foguèron nomenats, perdurèt qualque temps dempuèi lo retorn.<ref>Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.180-181 (1977) Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0816607826.</ref>
 
Pr'amor las negociacions amb lo governador local, [[Samutiri Manavikraman Rajá]], foguèron dificilas. Los esfòrces de Vasco da Gama per obtenir de condicions comercialas favorablas foguèron dificultadas per la diferéncia de culturas e per la paure valor de las merças per cambiar,<ref>La flòta de Vasco da Gama foguèt armada per Bartolomeu Dias, que ja aviá navigat fins al [[cap de Bona Esperança]] en [[1488]]. Dias, abituat a comerçar amb las tribús que alara demoravan sus la còsta occidentala d'Africa, forniguèt la flòta amb merças coma pèrlas de [[veire]], taças de [[coire]], [[estanh]], [[campaneta]]s, anèls de [[laton]], teissuts de [[coton]], [[òli]] e [[sucre]], que s'averèron utils dins sos viatges, per las cambiar amb lo comèrciscomèrci local. La flòta de Vasco da Gama, atal, foguèron pas fornida per comerçar amb una cultura pus sofisticada coma aquela d'Índia a l'epòca, abituada a negociar articles de luxe coma teissuts de calicò, [[espècia]] e [[pebre]].</ref> amb los representants del ''samorin'' (mèstres de la region de calicut o Kozhikode) escarnits per aquelas ofèrtas, e los mercants arabis ala installats e determinats a resistir a la concurréncia pas desirada. Las merças presentadas pels portugueses se trobèron insufisentas per impressionar o lo ''samorin'', en comparason amb los bens de granda valor ali comercializadas, çò que creèt una certana malfisança. Los portugueses acabèron per vendre sas merças a bas prètz per poder comprar de pichonas quantitats d'espècias e jòias per tornar prene al reialme.
 
Enfin lo Samorin foguèt satisfach de las cartas de D. Manuel I e Vasco da Gama capitèt a obtenir una carta equivocaequivòca de concession de dreits per comerçar, mas acabèt per partir sens avertir lo Samorim e lo seu cap de la Marina [[Kunjali Marakkar]] insistiguèron per que deisse totes los seus bens coma garantia. Vasco da Gama gardèt los sieus bens, mas daissèt qualques portugueses amb ordre peròrdre d'instaurar un establiment de comèrci.
 
=== Retorn en Portugal ===
Vasco da Gama comencèt lo viatge de retorn lo 29 d'agost de 1498. Dins l'enveja de partir lèu, ignorèt lo coneissement de lalas donadas sus la [[monson]] que li auriá permés de velejar. Dins l'[[Illa de Angediva]] foguèron aborditsabordats per un òme que qu'afirmèt d'èsser crestian mas que fenguèt d'èsser [[islam|musulman]] al servici de [[Hidalcão]], lo [[Sultanato de Bijapur|sultan de Bijapur]]. Sospeitant qu'èra un [[espionatge|espion]], lo foetèron fins a que confessèt èsser un aventurièr [[Judaïsme|josieu]] [[polonés]] en Orient. Vasco da Gama lo pairenèt, del nom de [[Gaspar da Gama]].
 
Dins lo viatge d'anada, passèt o Indus fins a Índia amb l'ajuda dels vents de la mosson que demorèt apenasa pena 23 jorns. A deAl retorn, navigant contra lo vent, pendent 132 jorns, las embarcacions aportèronabordèron a Melinde lo 7 de genièr de 1499. Pendent son viatge prèp del mièg de l'equipatge subrevivent defuntèt, e fòrça dels restants foguèron grèvament atacats per l'[[escorbut]], cossí entre los 148 òmes que integrèron l'armada, solament 55 tornèron en Portugal. ApenasA pena doas de las naus que pertirèronpartiguèron delde Tage capitèron a tornar en Portugal, arribant, en julhet e agost de 1499.<ref>Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 180}}</ref>
 
Vasco da Gama tornèt en Portugal en setembre de 1499, un mes dempuèi sos companhons, aprèp que septuplèt son fraire ainat [[Paulo da Gama]], que tombèt malaut e acabèt per defuntar dins l'illa [[Terceira]] dels [[Açòres]]. A son retorn, foguèt recompensat coma l'òmemòme qu'acabèt un plan que prenguèt oitanta ans per capitar. Recebèt lo titre de "almirante-mor dos Mares das Índia" ({{cita|amiral principal de las Mars de las Índias}}),<ref>Ames, Glenn J. The Globe Encompassed 2008 p. 28 ISBN 0131933884</ref> amb uma renda annala de tres cents mil [[réis]], ereditària. Recebèt en mai, amb sos fraires, lo titre perpetual de ''Dom'' e doas vilas, [[Sines]] e [[Vila Nova de Milfontes]].<ref>Subrahmanyam 1997, p.169</ref>
 
== Segond viatge en Índia (1502) ==
Lo 12 de febrièr de [[1502]], Vasco da Gama comandèt una novèla expedicion amb una flòta de vint naus de guèrra, amb per objectiu de satisfar los interèsses portugueses aen l'orienteOrient. Foguèt envitat aprèp lo refús de [[Pedro Álvares Cabral]], que se disputèt amb lo monarca, acceptèt lo comandament da l'expedicion. Aquel viatge se faguèt depuèi de la segonda armada en Índia, comandada per Pedro Álvares Cabral en 1500, que se desvièt de la rota cap o [[Brasil]]. Quand arribèt en Índia, Cabral aprenguèt que los portugueses que foguèron ala daissats per Vasco da Gama a la fin del primièr viatge per establir una pòsta comerciala moriguèron. Aprèp que bombardèt Calcuta, se dirigiguèt cap al sud fins a [[Kochi]], un pichon reialme rival, ont foguèt calorosament recebut pel [[Rajá]], tornant en Euròpa amb seda e aur.
 
Gama demandèt e exigiguèt un tribut a l'illa de [[Kilwa Kisiwani]] (Quiloa) en Africa Orientala, un dels pòrts del domeni arabi que combatèron los portugueses. Amb aur provenent de 500 monedas tornadas per Vasco da Gama do tribut de Quíloa (actual Kilwa Kisiwani, [[Tanzania]]), coma vassal del rei de Portugal, foguèt comandada, pel rei D. Manuel I de bastir lo [[Monastèri dels Jeronims]], a [[Belém (Lisbona)|Belém]].
 
Dins aquel viatge se produguèt lo primièr registre europèu conegut de localizacion da las illas [[SeychellesSeichèlas]], que Vasco da Gama nomenèt ''Ilhas Amirante'' ({{cita|illas de l'Amiral}}) en son pròpri onor.
 
Vasco da Gama partiguèt amb l'objectiu d'installar un centre portugués e un establiment comercial a Cochin, après d'esfòrces successius de Pedro Álvares Cabral e [[João da Nova]]. Bombardèt Calcuta e destruiguèt pòstes de comèrcis arabis.
 
Dempuèi son arribada al nòrd del Ocean Indian, Vasco da Gama capturèt una nau que retornava de [[La Mèca]], o Mîrî, com importants mercants musulmans, s'emparèt de totas las merças e l'encendièt.<ref>Subrahmanyam 1997, p.205</ref> Quand arribèt a Calcuta lo 30 d'octòbre de 1502 lo samorin foguèt dispausat a assinar un tractat.<ref>[url=http://66.102.7.104/u/northparkuniversity?q=cache:xiWVHIS7CAoJ:www.northpark.edu/history/webChron/WestEurope/DaGama.CP.html+DaGama+Mecca&hl=en&ct=clnk&cd=1&ie=UTF-8 Vasco da Gama Arrives in India 1498 ]</ref> un acte de feror que truquèt fins als cronicaires contemporanèus, que considerèron aquel acte coma venjança pels portugueses mòrts a Calcuta dins son primièr viatge.
 
Lo 1{{er}} de març de 1503 comencèt la guèrra entre lo samorin de Calcuta e lo rajá de Cochin. Sas naus prenguèron d'assaut de naus mercants arabis, destruisent tanben una flòta de 29 naus de Calcuta. Aprèp aquela batalha, obtenguèt de concessions comercialas del Samorin. Vasco da Gama fondèt la colonia portuguesa de Cochin, en Índia, retornèt en Portugal en setembre de 1503.
 
== Tresen viatge en Índia (1524) ==
En [[1519]] foguèt fach primièr [[Conde da Vidigueira]] pel rei D. Manuel I, amb coma sèti un terren comprèt a D. [[Jaime I, Duque de Bragança]], <ref>Vasco Da Gama, Ernest George Ravenstein, "A journal of the first voyage of Vasco da Gama, 1497-1499", p. Hakluyt Society, Issue 99 of Works issued by the Hakluyt Society, ISBN 8120611365</ref> foguèt lo primièr Conte portugués sens sang reial.
 
Aqueriguèt una reputacion de redobtable "solucionador" dels problèmas en Índia, Vasco da Gama foguèt enviat un autre còp al jos-continent indian en 1524. L'objectiu èra de substituirremplaçar lo vicerei [[Duarte de Meneses]], que son govèrn se revelèt desastrós, mas Vasco da Gama atacat per la [[malariamalària]] pauc dempuèi son arribada a [[Goa]]. Coma governador e segond vicerei actèt amb rigiditat, mas defuntèt dins la vila de Cochin, la velha de Nadal en [[1524]].
 
[[Imatge:Vasco da Gama Jerónimos 2008-1.jpg|thumb|Tomba de Vasco da Gama al [[Monastèri dels Jeronims]], [[Lisbona]]]]
57 566

cambiaments