Esclavatge : Diferéncia entre versions

9 403 octets aponduts ,  fa 1 mes
pas cap de resumit de modificacion
(Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.8)
Cap resum de modificació
Balisa : Liens d’homonymie
{{Infobox
|tematica=
|carta=
}}
<!--Article redigit en lengadocian-->
{{1000 fondamentals}}
{{article en construccion}}
 
[[Fichièr:Fers esclave.jpg|thumb|Fèrres d'esclau.]]
 
L''''esclavatge''' (mot vengut d'esclau, del latin ''sclavus'', manlevat al grèc bizantin ''σκλάβος'' qu'a probablament son origina dins lo nom de pòble ''Slav'', çò es {{cita|eslau}}) es la condicion d'una persona que se tròba jol contraròtle o la dominacion d'una autra, contra sa volontat, obligada per la violéncia o d'autras formas de constrencha, per tal de la far trabalhar o de ne far [[comèrci]], coma se foguèsse un [[animal]].
Dins lo sens estricte del [[mot]], los esclaus son los que trabalhan per d'autres sens cap de remuneracion e qu'an pas cap de [[drech]]es. Lo mot ven del grèc bizantin ''sklábos''.
 
La forma d'esclavatge qu'implica la proprietat legala de las personas es actualament proïbida dins totes los païses del mond. La [[Convencion sus l'Esclavatge]] promoguda per la [[Societat de las Nacions]] lo 25 de setembre de 1926 lo descriguèt coma "... l'estatut o condicion d'una persona qu'i s'exercisson mantun o totes los [[drech]]es de possession ...". Aital entendèm qu'un esclau es lo que pòt pas daissar o abandonar son patron, proprietari, cap, o contrarotlaire... sens una autorizacion explicita e que serà tornat a aqueste se s'esgara o s'escapa. Los patrons pòdon aver d'acòrds illicits amb la [[polícia]] o amb d'autras autoritats de lors païses, per encausa de lor condicion de personas ricas o possessoras de tèrras.
 
== Istòria ==
 
=== L'Antiquitat ===
 
==== L'Antiquitat Auta ====
 
Mai d'un tèxte [[drech|juridic]] descubèrt en [[Sumèr]] mòstra l'existéncia anciana de l'esclavatge, tre lo milleni IV avC. Lei [[presonier de guèrra|presoniers de guèrra]] èran benlèu a l'origina dei premierei populacions servilas car, en [[cuneïfòrme]], lei simbòls « esclau » e « estrangier » son identics. Pasmens, dins l'Antiquitat Auta, apareguèt lèu un fenomèn que demorèt frequent fins a l'[[Edat Mejana]] : d'òmes se vendèron elei meteissei o vendèron sa [[femna]] e seis [[enfant]]s per pagar de [[deute]]s tròp importants. Aquel esclavatge per deute se tròba dins fòrça societats [[Antiquitat|anticas]] ([[Egipte]], [[Mesopotamia]], [[Grècia]]...) ont es sovent un factor de tension sociala.
 
En [[Mesopotamia]], l'estatut de l'esclau es definit per la [[lei|lèi]]. Dins lo [[còdi Hammurabi]], l'esclau a lo drech de tenir de bens, de far d'afaires e de se maridar amb una [[femna]] liura. L'afranquiment es possible per crompa de la libertat o per adopcion. Pasmens, dins lo periòde d'esclavatge, l'esclau es considerat coma un ben o una marchandisa (d'una valor identica a aquela d'un [[ase]]). Dins la societat [[Ititas|itita]], la situacion de l'esclau èra un pauc pus favorable. Èra considerat coma un èsser uman e mai se fasiá partida d'una classa sociala inferiora.
 
En [[Egipte]], leis esclaus foguèron generalament pauc nombrós e fòrça qualificats. Formavan de còrs especializats ([[mina]]ires, [[mercenari]]s, [[foncionari]]s...) au servici dau [[faraon]], d'un [[temple]] o d'un personatge important de l'[[Estat]]. Dins la vau d'Indus, l'esclavatge sembla pus tardiu. Son aparicion seriá una consequéncia de l'invasion ariana vèrs 1500 avC. En [[Pèrsia]], l'esclavatge paréis similar a aqueu de [[Mesopotamia]]. Pasmens, conoguèt una extension importanta amb l'unificacion de la region per [[Cir II lo Gran|Cir II]] e sei conquistas militaras.
 
==== L'esclavatge dins la Grècia Antica ====
 
L'esclavatge es probable present en [[Grècia]] dempuei 1200 avC. Son istòria es importanta car aguèt un ròtle sus fòrça societats ulterioras. Durant una premiera epòca, de l'invasion doriana au sègle V avC, lo nombre d'esclaus paréis feble. Coma en Egipte, leis esclaus semblan constituir un còrs especializat dins de pretzfachs sensibles coma l'entretenança dei [[vinha]]s o lo trabalh dins lei minas de [[Laurion]]. L'esclavatge per deute, la captura de presoniers de guèrra e lei tributs èran lei fònts principalas d'esclaus. Dins aquò, en [[Peloponés]], lei populacions d'Ilotas au servici dei ciutadans [[Esparta|espartencs]] avián un estatut identic a aqueu d'un esclau. Se cau egalament nòtar qu'en causa de tensions socialas importantas, l'esclavatge per deute foguèt enebit dins abòrd de ciutats-Estats. Per exemple, en [[Atenas]], foguèt lo cas au sègle VI durant lei reformas mesas en plaça per [[Solon]].
 
A la fin dau sègle V avC, lei guèrras intèrnas e de transformacions socialas entrainèron una aumentacion importanta de l'esclavatge. D'una maniera generala, lo trabalh venguèt rar dins lei minas, lei trabalhs publics e l'artesanat. Per exemple, la fortuna de [[Demostèn]], ben coneguda gràcias a divèrsei documents, èra subretot constituida per d'esclaus capables de fabricar de [[cotèu]]s. Dins l'[[agricultura]], la man d'òbra remplacèt jamai totalament lo trabalh dei païsans liures mai poguèt representar una part considerabla dei trabalhaires agricòlas dins certanei regions, especialament en [[Atica]].
 
L'estatut deis esclaus grècs li permetiá d'aver certanei drechs coma aqueu de recebre un salari, d'aver una certana forma de proprietat e de se maridar. En revènge, avián ges de drech politic o judiciari. Per exemple, lo testimoniatge d'un esclau èra pas acceptat per un tribunau. De mai, l'estatut d'un esclau grèc èra aqueu d'un ben. Lei condicions de vida d'aqueleis esclaus son mau conegudas. Semblan corrèctas en vila mai pus duras a la campanha e dins lei minas. Avián la possibilitat de crompar sa libertat, çò que sembla un mejan important per motivar seis esclaus de part dei mèstres.
 
Durant lo periòde ellenistic, lo nombre d'esclaus aumentèt. Pasmens, foguèron d'ara endavant concentrat dins lei grands domenis agricòlas. Aquò marquèt un periòde novèu car permetèt pauc a pauc ais esclaus de s'organizar. Durant la segonda mitat dau sègle II avC, aquò entraïnèt una multiplicacion dei revòutas.
 
==== La Roma Antica ====
 
Coma en [[Grècia]], l'esclavatge dins la Roma Antica aguèt una influéncia importanta sus l'esclavatge en [[Euròpa]] durant lei sègles seguents. Totjorn coma en [[Grècia]], lo nombre d'esclaus èra, a l'origina, fòrça feble. La màger part èran de presoniers de guèrra. Aquela origina explica l'aumentacion fòrta dau nombre d'esclaus a partir dau sègle II ([[Guèrras Punicas]], [[Guèrra dei Gàllias]]...) e lo trabalh deis esclaus venguèt un aspècte centrau de l'economia romana.
 
D'efiech, tre lo sègle II avC, la man d'òbra servila remplacèt totalament lei trabalhaires liures dins fòrça tenements, especialament dins lo sud de la [[peninsula]]. Lo poder dei mèstres, sovent delegats a d'intendants, aviá ges de limit reau e lei condicions de vida deis esclaus agricòlas èran fòrça duras. Aquò favorizèt de revòutas coma aquela d'[[Espartac]] en 73-71 avC. Pasmens, l'organizacion militara dei Romans li permetèt de redurre aqueleis insureccions.
 
Durant l'Empèri, la situacion deis esclaus se melhorèt lentament. Au sègle I apC, leis esclaus avián sovent de condicions de vida superioras a aquelei dei ciutadans. Un nombre important de foncionaris o de conselhiers imperiaus èran d'esclaus. Leis afranquiments venguèron tanben pus frequents. La fin dei conquistas marquèt lo començament d'una transformacion de la sociologia deis esclaus. Venguts pus rars, èran pus costós e foguèron donc mai e mai utilizats per de pretzfachs qualificats. Se la populacion servila demorèt donc importanta fins au sègle IV apC, lei [[colonialisme|colons]] remplacèron pauc a pauc leis esclaus per lo trabalh agricòla.
 
=== L'Edat Mejana ===
 
==== L'evolucion de l'esclavatge dins l'Euròpa crestiana ====
 
L'afondrament de l'[[Empèri Roman]] e la conversion de la màger part d'[[Euròpa]] au [[cristianisme]] entraïnèt pas la disparicion de l'esclavatge sus lo [[continent]]. Per exemple, durant lo [[Empèri Carolingian|periòde carolingian]], leis esclaus representavan benlèu 20% de la populacion de l'Empèri. La [[Glèisa Catolica|Glèisa]] èra un dei proprietaris d'esclaus pus importants. De mai, dins lei regions onte l'afranquiement èra recomandat, leis esclaus liberats devián demorar au servici de sei mèstres coma fòrça de trabalh. Ansin, la liberacion progressiva deis esclaus aguèt pauc d'efiechs sus lei condicions de vida realas dei populacions.
 
D'efiech, lo [[cristianisme]] aguèt pauc a pauc de dificultats per conciliar l'esclavatge amb son messatge egalitari. A partir dau sègle X, un sistèma novèu foguèt donc creat per remplaçar l'esclavatge. Dich [[servatge]], èra basat sus una dependéncia personala e ereditari de l'individú envèrs un senhor. Dins lo quadre de la [[feudalitat]], l'estatut dau [[sèrv]] èra ansin definida per un ensemble d'obligacions entre son senhor e eu. En particular, diferéncia importanta amb l'esclau, èra pas possible d'executar un [[sèrv]] sensa decision de [[justícia]].
 
Dins l'[[Empèri Bizantin|espaci bizantin]], la situacion evolucionèt mens rapidament. L'esclavatge demorèt una fònt de foncionaris e de trabalhaires agricòlas. Aquò cambièt egalament lentament amb l'introduccion dei règlas de la feudalitat occidentala dins leis institucions imperialas. Durant aqueu periòde, leis [[Eslaus]] foguèron la fònt principala d'esclaus en Euròpa.
 
==== L'esclavatge dins l'espaci musulman ====
 
Coma lo [[cristianisme]], l'[[islam]] assaièt d'introdurre quauquei limits a l'esclavatge sensa lo condamnar o l'enebir. D'efiech, l'[[Alcoran]] demanda de tractar seis esclaus amb umanitat e l'afranquiment es considerat coma una bòna accion per leis autoritats religiosas. L'enebiment de redurre un autre musulman en esclavatge èra tanben en teoria una maniera de'n limitar lo desvolopament. Pasmens, dins la realitat, aquò entraïnèt la mesa en plaça de mai d'un ret de [[comèrci]] internacionau destinat a importar d'esclaus per lei besonhs deis Estats musulmans.
 
D'efiech, dins fòrça Estats [[islam|musulmans]], la màger part dei [[militar]]s e dei [[foncionari]]s èran d'esclaus. Lo comèrci d'esclaus venguèt donc una activitat importanta per lei [[pòrt]]s de la [[Mar Mediterranèa]] (comptadors de [[Venècia]] o de [[Gènoa]]), de la [[Mar Negra]] o de la [[Mar Roja]]. Lo [[comèrci transsaharian]] foguèt tanben ben sostengut per aquelei trafegs. Leis [[Eslaus]], lei [[Turcs]] e lei [[Negres]] foguèron lei populacions principalas qu'alimentèron lei mercats d'esclaus. Dins certanei cas, especialament aqueu dei Turcs, s'integrèron dins la societat musulmana e i prenguèron lo poder. Dins d'autrei cas, de revòutas violentas destruguèron mai d'una region. En particular, de 869 a 883, una insureccion en [[Iraq]] menèt a una demenicion importantas de l'esplecha deis esclaus negres dins lo mond arabi.
 
=== La tracha negriera ===
 
==Lo comèrci negrièr ==
 
[[Fichièr:Triangular trade.png|thumb|280px|Lo '''[[comèrci triangular]]''' serviguèt los interèsses economics de las coloniás americanas e foguèt la fondamenta del sistèma de produccion de las plantacions e mai de la creissença preindustriala en [[Euròpa]]. Aquí la rota que fasián las naus entre [[Anglatèrra]], [[Portugal]], [[Espanha]] e [[França]] cap a la [[Cariba]], venguts de la còsta occidentala africana.]]
A l'entorn del [[sègle XVII]] se produsiguèt un granda aumentacion del nombre d'esclaus per encausa de sa importància coma man d'òbra dins las explotacions agricòlas d'extension considerabla (sistèma de plantacions) en [[America del Nòrd]], [[America del Sud|del Sud]] e, d'un biais mai pesuc encara, dins [[Cariba]]. Segon l'istorian britanic [[Eric Hobsbawm]] lo nombre d'esclaus africans transportats en America seriá d'un milion durant lo [[sègle XVI]], de tres milions durant lo [[XVII]] e arribariá als sèt milions durant lo sègle [[XVIII]], permetent una enòrma [[acumulacion de capital]] fàcia al desvolopament del [[capitalisme]] europèu durant la [[Revolucion industriala]].<ref> [[Eric Hobsbawm]] 'Indústria i Imperi' Editorial Crítica, 2001 p.48</ref>
[[Fichièr:Slavezanzibar2.JPG|thumb|Fotografia d'un enfant esclau a [[Zanzibar]]. 'Lo castig d'un mèstre arab per una leugièra ofensa.' cap a 1890.]]
 
Aquest aument del ''comèrci negrièr'' foguèt acompanhat, dins la màger part dels cases, per una ideologia [[racisme|racista]] plan fòrta: los negres èran considerats coma d'èssers inferiors, èran assimilats frequentament a d'animals, sens poder èsser considerats subjèctes de drech e doncas considerats, juridicament, com a causas. Encara que especialament, lo debat èra inicialament en se los individús de raça negra an una [[arma]] umana, ja que en cas afirmatiu aquesta activitat seriá considerada illegala per la Glèisa, la quala causa portèt a un fort movement per afirmar que las gents de pèl negra an pas d'arma. Dins lo cas dels indigènas d'America s'èra decidit qu'avián una arma e alara podián pas venir esclaus. D'efièch èra costuma a planas plantacions d'explechar l'esclau jos de condicions sevèras que podián menar a la mòrt, ja que costava mens car de cromprar d'esclaus novèls que de melhorar sas condicions de vida. La font d'esclaus foguèt [[Africa]], e l'[[Illa de Gorèa]], colonia francesa, foguèt l'endrech precís qu'i s'establiguèt lo mercat d'esclaus, conegut tanben coma lo luòc sens retorn e ont se desseparavan d'un biais definitiu las familhas qu'èran desintegradas per l'esclavatge.
 
 
== La fin de l'esclavatge ==
 
L'[[abolicionisme]], valent a dire l'oposicion politica e sociala a l'esclavatge, apareguèt pro rapidament aprèp que l'esclavatge venguèt una practica frequenta dins cèrtas societats, pasmens demorèt plan minoritari a la debuta. Aital l'intervencion del fraire [[Bartolomé de las Casas]] permetèt de liberar las populacions nadivas d'America de l'esclavatge, pasmenns la practica afèctet sulpic los pòbles africans, las victimas mai importantas de l'esclavatge. Durant lo sègle XVII, qualques grops religioses coma los [[quakers]] e d'autres condamnèron aquel tractament que consideravan contrari a l'etica [[Cristianisme|crestiana]] e durant lo sègle XVIII los pensaires racionalistas del [[Sègle de las Luses]] critiquèron lo sistèma per sa violacion dels [[dreches de l'òme]]. Calguèt esperar pasmens la fin d'aquel sègle per veire aparéisser la fin de l'esclavatge dins divèrses païses (coma se pòt contemplar dins lo tablèu seguent per çò qu'es del continent american):
 
4 951

cambiaments