Estats superpausats (quantics) : Diferéncia entre versions

correccion de pècs (ortografia)
m (Qu'avèvi hèit ua pèca (ortografia) sus l'imatge d'avant ; n'èi pas sabut tirar l'imatge d'avant (vectors estats superpausats) de la lista.)
(correccion de pècs (ortografia))
Un principi màger de la [[mecanica quantica]] qu’ei lo principi de superposicion : un [[estat d’un sistèma]] que pòt prénguer un sarròt de valors per ua quantitatun [[observable]].
 
== Exemple de superposicion quantica ==
Sia la quantitat observableobservabla (que se pòt mesurar) « vitessa ». Dens lo monde perceptible, un tren que pòt anar a 50, 100 km/h o ua auta vitessa. Mes a un moment dat, lo tren qu’a ua sola vitessa.
[[Fichièr:Estats superpausats.png|alt=Resultats de mesuras d'un observable (vitessa per exemple) d'un objècte o ua particula en estat superpausat de dus estats pròpris.|vinheta|Mesuras d'un observable (ex. vitessa) d'un objècte en estat superpausat de dus estats pròpris.]]
Qu’ei diferent dens l’univèrs quantic. Supausem l’objècte quantic que pòt anar sonque a duas vitessas, v<sub>1</sub>=1000 km/h e v<sub>2</sub>=2000 km/h, alavetz aqueste objècte pòt prénguer totas las combinasons linearas de las duas vitessas : a|v1⟩+b|v2⟩ on |v1⟩ vòu díser ''estar dens l’estat v<sub>1</sub>''.
Ex: 2x|1000 km/h⟩+0,5x|2000 km/h⟩ ; 2/3x|1000 km/h⟩-4ix|2000km/h⟩ on 4i ei un nombre complèxe.
 
Mes quina ei la vitessa de l’objècte ? Nada. Dísen l’objècte qu’ei dens un estat superpausat de dus estats “pròpis” |1000 km/h⟩ e |2000 km/h⟩ e l’objècte n’a pas nada vitessa<ref>''[https://scienceetonnante.com/2019/03/29/la-superposition-quantique-un-electron-peut-il-etre-a-2-endroits-a-la-fois/ un électron peut-il (vraiment) être à deus endroits à la fois ?]'', David Louapre, cercaire fisician francés, 2019</ref>.
 
Totun, se mesuran la vitessa, l’objècte que prenguerà de faiçon aleatòria ua de las duas vitessas (1000 km/h o 2000 km/h). Se hèn la mesura un sarròt de còps dens las medishas condicions, que trobaram un còp la vitessa de l’objècte a 1000 km/h, un aute còp a 2000 km/h dens proporcions que depénden de l’estat considerat. Per exemple, per l’estat |1000 km/h⟩+|2000 km/h⟩, coma las duas vitessas an lo medish coefficient, que mesuraran un còp sus dus la vitessa 1000 km/h e un còp sus dus la vitessa 2000 km/h.
En matematica, qu’ei aisit de calcular e d’enténer un estat superpausat, pr’amor qu’ei un calcul normau dens un [[espaci vectoriau]]. L’interpretacion fisica<ref>''[https://www.cairn.info/revue-etudes-2001-5-page-629.htm La physique quantique et ses interprétations]'', Etienne Klein, 2001  </ref> qu’ei mei complicada pr’amor que buta lo sens comun, las nostas intuicions.
 
=== Interpretacions au sègle XX<sup>au</sup> ===
Segon l’interpretacion de Copenaga, sustot definida per [[Niels Bohr]] en 1927, parlar d’objèctes avant la mesura n’a pas brica de sens. E lo lengatge de la fisica classica n’ei pas adaptat au monde de l’infinidament petit.
 
Lo fisician Richard Phillips Feynman (1918-1988) que digoc : ''I'' ''think I can safely say that nobody understands quantum mechanics'' (Pensi qu’ac poish díser de segur que digun n’entén pas la mecanica quantica)
 
=== Navèras tèsis qu’existishen : ===
 
Navèras tèsis qu’existishen :
 
Lo fisician lengadocian Bernard d’Espagnat (1921-2015) qu’explica la distincion enter la realitat empirica (fisica classica) e ua realitat independenta qu’apèra reau velat (fisica quantica) que nos mia a ua interpretacion satisfasenta de la fisica.<ref>''Le réel voilé'', Bernard d’Espagnat, 1994</ref>
 
Lo fisician gascon Michel Paty (1938- ) considèra los desvolopaments recents que muishan que s’agish plan de fèits e non pas d’interpretacions, que los estats superpausats son vertadèrs e nos fòrçan a alargar lo nòste concèpt de grandor fisica<ref>''[https://hps.master.univ-paris-diderot.fr/sites/hps.master.univ-paris-diderot.fr/files/users/fcontami/Paty%2CM-2012h-ConceptEtatQuant-MP2.pdf Le concept d’état quantique : un nouveau regard sur d’anciens phénomènes]'', Michel Paty, 2012 </ref>. Uei, aquera interpretacion qu’ei lo corrent màger dens lo monde scientific.
 
A notar, las propietats de superposicion d'estat que son emplegats dens los calculators quantics.
 
== Nòtas e referéncias ==
51

cambiaments