Sègle XIII : Diferéncia entre versions

4 581 octets aponduts ,  fa 1 any
pas cap de resumit de modificacion
<br/>
'''1261''' : après l'aliança de certanei Francs amb lei [[Empèri Mongòl|Mongòls]] en [[1260]], lo sultan [[Baybars]] decidèt de conquistar totei leis estats crosats d'[[Orient Mejan]]. Dins aquò, se turtèt a una resisténcia acarnada (→ [[1266]]).
<br/>
'''1261''' : restauracion de l'[[Empèri Bizantin]] per [[Miquèu VIII Paleòleg]] que capitèt de reconquistar [[Constantinòble]].
<br/>
'''1262''' : dins l'[[Dinastia Song|Empèri Song]], nacionalizacion parciala dei tèrras [[agricultura|agricòlas]]. Pasmens, lo projècte foguèt atacat per lei [[confucianisme|confucianistas]], partisans d'[[impòst]]s febles e de la proprietat privada.
'''1266''' : en [[Siria]]-[[Palestina]], importanta victòria mameloca amb la presa de la fortalesa de [[Safed]] (→ [[1268]]).
<br/>
'''1267-1273''' : en [[Republica Populara de China|China]], sètge e presa de [[Xiangyang]] per lei [[Empèri Mongòl|Mongòls]]. Au mens {{formatnum:250000}} personas foguèron tuats durant lo pilhatge (→ [[1275]]).
<br/>
'''1268''' : presa dau pòrt de [[Jaffa]] e de la vila d'[[Antioquia]] per lei [[Mamelocs]]. Aquò marquèt la disparicion dau [[Principat d'Antioquia]].
{{veire|Novena Crosada}}
'''1271-1272''' : per ajudar leis estats crosats de [[Siria]]-[[Palestina]], lo prince anglés [[Edoard Ièr d'Anglatèrra|Edoard]] organizèt una crosada. Ben dirigida mai dispausant de mejans limitats, l'expedicion obtenguèt la signatura d'una trèva de 10 ans entre [[cristianisme|crestians]] e [[islam|musulmans]] dins la region.
<br/>
'''1272''' : inquiet dei persecucions menadas per lei Mamelocs còntra lei [[cristianisme|crestians]], [[Makuria]] ataquèt lo sud d'[[Egipte]]. Pasmens, lei Nubians foguèron rapidament batuts e obligats de faciar d'incursions recurrentas còntra son territòri (→ [[1276]]).
<br/>
'''1272-1273''' : en [[Siria]], presa de totei lei fortalesas deis Assassins per lei Mamelocs. Aquò entraïnèt la disparicion progressiva de la sècta.
<br/>
'''1275''' : destruccion de la darriera armada [[Dinastia Song|Song]] per lei [[Empèri Mongòl|Mongòls]]. Après aquela desfacha, [[Jia Sidao]] perdiguèt la direccion dau [[govèrn]] imperiau e foguèt executat (→ [[1276]]).
<br/>
'''1276''' : conquista de la capitala [[Dinastia Song|Song]] per lei [[Empèri Mongòl|Mongòls]].
<br/>
'''1276''' : après quatre ans d'incursions punitivas mamelocas, un pretendent au tròne de [[Makuria]], [[Shekanda]], s'alièt amb lei Turcs per i prendre lo poder. Acceptèt la vassalizacion e l'installacion d'una garnison mameloca a [[Dongola]].
<br/>
'''1277''' : [[mòrt]] dau sultan [[Baybars]] que foguèt remplaçat per son fiu [[As-Said Baraka Khan]]. Desirós de dirigir eu meme l'estat, ordonèt l'arrestacion dau vice-sultan de son paire e mandèt lo generau [[Qala’un]] en campanha còntra lo Reiaume Armenian de Cilícia.
<br/>
'''1277''' : invasion mongòla còntra lo [[Reiaume de Pagan]]. Lei tropas dau rèi [[Narathihapati]] foguèron esquichadas mai leis envaïsseires se retirèron en causa de la mòrt de son [[generau]] (→ [[1283]]).
<br/>
'''1277-1282''' : guèrra civila dins lo [[Comtat de Trípol]].
<br/>
'''1279''' : acabament de la conquista de l'[[Dinastia Song|Empèri Song]] per lei [[Empèri Mongòl|Mongòls]] de [[Kubilai Khan]].
<br/>
'''1279''' : en [[Egipte]], reversament d'[[As-Saïd Baraka Khan]] per lo generau [[Qala'un]]. Lo sultan novèu favorizèt una aliança entre Mamelocs, [[Cumans]] e [[Empèri Bizantin|Bizantins]] per s'aparar còntra la menaça representada per lei Mongòls de l'[[Ilkhanat]] (→ [[1281]]).
<br/>
'''1281''' : importanta victòria dei Mamelocs de [[Qala'un]] còntra lei Mongòls de l'[[Ilkhanat]] dins la region de Homs. Permetèt de protegir [[Siria]] e [[Palestina]] deis ambicions mongòlas. De son caire, l'[[Ilkhanat]] intrèt rapidament dins un periòde de crisi.
<br/>
'''1282''' : mòrt de l'emperaire [[Empèri Bizantin|bizantin]] [[Miquèu VIII Paleòleg]] que foguèt remplaçat per son fiu [[Andronic II Paleòleg]].
 
== Cultura ==
[[Fichièr:DivrigiUluCamiportal (2006).jpg|thumb|Intrada de la [[Granda Mosqueta de Divrigi]] en [[2006]].]]
'''1228''' : acabament de la [[Granda Mosqueta de Divrigi]] que venguèt famosa per l'importància de seis ornamentacions exterioras. Foguèt classada au [[Patrimòni Mondial de l'Umanitat]] en [[1985]].
<br/>
'''1277''' : en [[Provença]], acabament de la bastida de la [[Glèisa de Sant Joan de Malta d'Ais de Provença]] après 5 ans de trabalhs. Es la premiera glèisa [[Arquitectura gotica|gotica]] de [[Provença]]. Amb un cloquier de 67 mètres, venguèt lo bastiment pus aut de la vila e ocupa totjorn aquela posicion a l'ora d'ara.
 
== Sciéncias e tecnicas ==
<br/>
'''1269''' : redaccion de ''Epistòla de magnete'', òbra dau sabent [[França|francés]] [[Petrus Peregrinus]]. Premier estudi regardant lei proprietats deis [[aimant]]s, definiguèt lei lèis de l'atraccion e de la repulsion magneticas. En mai d'aquò, permetèt de melhorar lei bossòlas magneticas que venguèron un element major de la navegacion.
<br/>
'''1274''' : premiera mencion de l'utilizacion d'un [[canon]] (en [[Republica Populara de China|China]]).
<br/>
'''1275''' : publicacion de ''Chirurgica'', obratge depintant la premiera disseccion coneguda de l'[[Edat Mejana]], dau monge [[Itàlia|italian]] [[Guilhem de Saliceto]]. En mai d'aquò, lo monge i recomandèt l'utilizacion sistematica d'un [[cotèu de cirurgia]] per lei mètges.
<br/>
'''1276''' : reforma dau [[Calendièr|calendier]] [[Republica Populara de China|chinés]] per l'[[astronomia|astronòm]] [[Guo Shoujing]] ([[1231]]-[[1316]]). Fixèt la durada de l'[[annada]] a 365,2425 [[jorn]]s — valor adoptada tres sègles pus tard en [[Euròpa]]. Son trabalh foguèt utilizat durant 364 ans.
<br/>
'''1277''' : premiera utilizacion documentada d'una [[mina terrèstra]] per lei [[Republica Populara de China|Chinés]] còntra lei [[Empèri Mongòl|Mongòls]]. L'arma entraïnèt una « explosion giganta » mai sei consequéncias sus l'eissida de la batalha son mau conegudas.
<br/>
'''1280''' : concepcion e descripcion d'una [[torpilha]] auto-propulsada per lo [[quimia|quimista]] arabi [[Hasan al-Rammah]]. L'eficacitat d'aquel engenh es desconeguda.
<br/>
 
== Decès ==
* [[Al-Mustasim]], califa [[Califat Abbassida|abbassida]].
* [[An-Nasir]], califa [[Califat Abbassida|abbassida]].
* [[As-Saïd Baraka Khan]], sultan d'[[Egipte]].
* [[Az-Zahir]], califa [[Califat Abbassida|abbassida]].
* [[Bartholomeus Anglicus]], sabent e monge [[Anglatèrra|anglés]].
* [[Gilabèrt l'Anglés]], [[medecina|mètge]] [[Anglatèrra|anglés]].
* [[Guiraut de Bornelh]], [[trobador]] [[Occitània|occitan]].
* [[Guo Shoujing]], [[astronomia|astronòm]] [[Republica Populara de China|chinés]].
* [[Hasan al-Rammah]], sabent arabe.
* [[Ibn al-Baitar]], [[Medecina|mètge]] arabe.
* [[Innocenci III]], papa [[Catolicisme|catolic]].
* [[Innocenci IV]], papa [[Catolicisme|catolic]].
* [[Jalal ad-Din]], sultan de [[Sultanat de Khwarezm|Khwarezm]].
* [[Jia Sidao]], ministre [[Dinastia Song|Song]].
* [[Kubilai Khan]], khan de l'[[Empèri Mongòl]].
* [[Leonardo de Pisa|Leonardo Fibonacci]], [[Matematicas|matematician]] [[Itàlia|italian]].
* [[Michael Scot]], sabent [[Escòcia|escocés]].
* [[Mindraugas]], grand duc de [[Lituània]].
* [[Miquèu VIII Paleòleg]], emperaire [[Empèri Bizantin|bizantin]].
* [[Mongke]], khan de l'[[Empèri Mongòl]].
* [[Ogedei]], khan de l'[[Empèri Mongòl]].
* [[Pèire de Castèlnòu]], [[legat pontificau]].
* [[Qala'un]], sultan d'[[Egipte]].
* [[Qutb ud Din Aibak]], sultan de [[Sultanat de Delhi|Delhi]].
* [[Qutuz]], sultan d'[[Egipte]].
55 577

cambiaments