Sègle IX : Diferéncia entre versions

2 383 octets aponduts ,  fa 2 anys
pas cap de resumit de modificacion
Cap resum de modificació
Cap resum de modificació
'''815''' : dins l'[[Empèri Bizantin]], restauracion de l'[[iconoclasme]] per l'emperaire [[Leon V (emperaire bizantin)|Leon V]].
<br/>
'''816-829''' : dins lo [[Califat Abbassida]], insureccion majora en [[Azerbaitjan]]. Après plusors desfachas, leis armadas arabas abandonèron la region en [[829]] (→ [[835]]).
<br/>
'''817-819''' : guèrra civila dins lo [[Califat Abbassida]] après una temptativa d'usurpacion menada per [[Ibrahim ben al-Mahdi]]. Lo califa [[Al-Mamun (Abbassida)|Al-Mamun]] foguèt obligat d'acceptar de reduccions d'impòsts importantas per gardar lo sostèn de la populacion.
'''827''' : adopcion de l'[[islam]] [[mutazilisme|mutazilita]] per lo califa [[Al-Mamun (Abbassida)|Al-Mamun]] (→ [[828]]).
<br/>
'''827-831''' : conquista de la màger part de [[Sicília]] per leis Arabes.
<br/>
'''828''' : creacion d'un tribunau cargat de jutjar leis afaires [[religion|religiós]] per lo califa [[Al-Mamun (Abbassida)|Al-Mamun]]. Se turtèt a l'ostilitat deis olemas (→ [[833]]).
'''830''' : dins lei ciutats-estats [[civilizacion maia|maias]] de [[Tikal]] e de [[Calakmul]], abséncia de celebracions per lo 10{{e}} bak'tun. Aquò illustra la crisi prefonda de la civilizacion maia durant aqueu periòde amb un afondrament demografic e l'abandon totau de plusors vilas importantas.
<br/>
'''830-834''' : represa de la guèrra entre [[Empèri Bizantin|Bizantins]] e [[Califat Abbassida|Abbassidas]]. Venceires, leis Arabes obtenguèron lo pagament d'un [[tribut]] (→ [[837]]).
<br/>
'''833''' : decision dau califa [[Al-Mamun (Abbassida)|Al-Mamun]] d'impausar lo [[mutazilisme]] a l'ensemble dau mond [[islam|musulman]]. Son tribunau religiós menèt la repression còntra seis adversaris mai la màger part deis olemas dau Califat èran ostils a son projècte.
<br/>
'''833''' : aprofichant lei dificultats deis [[Califat Abbassida|Abbassidas]], lo rèi [[Zacharias III de Makuria|Zacharias III]] de [[Makuria]] impausèt divèrsei modificacions a son avantatge dau tractat liant son reiaume au mond [[islam|musulman]].
<br/>
'''834''' : revirada d'una revòuta en [[Khorasan]].
<br/>
'''835-838''' : après una campanha prudenta permetent de restaurar lei [[fortificacion]]s de la region, repression de la revòuta en [[Azerbaitjan]].
<br/>
'''836''' : invasion de [[Danemarc|Danés]] dins lo sud de [[Wessex]]. Bateguèron lei tropas dau rèi [[Egbert de Wessex]] a la [[batalha de Carhampton]].
<br/>
'''836''' : revòuta dei populacions arabas e iranianas de [[Badgad]] còntra leis esclaus turcs de l'administracion dau califa. Fòrça eficaç, èran a ocupar pauc a pauc la màger part dei pòstes importants. Per amaisar la situacion, lo califa [[Al-Mutasim (Abbassida)|Al-Mutasim]] decidèt de transferir lei Turcs dins una capitala novèla a [[Samarra]].
<br/>
'''837-841''' : rompedura de la trèva de [[834]] entre [[Empèri Bizantin|Bizantins]] e [[Califat Abbassida|Abbassidas]]. Lei Bizantins perdiguèron mai d'una batalha mai capitèron d'afeblir son adversari gràcias a d'intrigas (→ [[842]]).
<br/>
'''840''' : mòrt de l'emperaire [[Empèri Carolingian|carolingian]] [[Loís lo Piós]] e combats entre sei fius per sa succession (→ [[843]]).
<br/>
'''842''' : mòrt de l'emperaire [[Empèri Bizantin|bizantin]] [[Teofil (emperaire bizantin)|Teofil]] e dau califa [[Al-Mutasim]]. Aquò permetèt de redurre l'intensitat dau conflicte entre lei dos estats. Lo premier foguèt remplaçat per son fiu [[Miquèu III (emperaire bizantin)|Miquèu III]] (plaçat sota una regéncia dominada per sa maire) e lo segond per son fiu [[Al-Watiq (Abbassida)|Al-Watiq]].
<br/>
'''843''' : scission de l'[[Empèri Carolingian]] après la signatura dau [[Tractat de Verdun]] que reglèt lo partiment de l'Empèri de [[Carlesmanhe]] entre lei tres fius de [[Loís lo Piós]]. Aquò marquèt sa disparicion au profiech de tres estats novèus : la [[Francia Occidentala]], dirigida per [[Carles lo Calvet]], qu'es a l'origina de [[França]], la [[Francia Mediana]], dirigida per [[Lotari]], e la [[Francia Orientala]], dirigida per [[Loís lo Germanic]], qu'es l'ancessor dau [[Sant Empèri Roman Germanic]].
<br/>
'''843''' : pilhatge de [[Nantas]] per lei [[Vikings]].
<br/>
'''843''' : premiera unificacion d'[[Escòcia]] per lo rèi [[Kenneth MacAlpin]].
<br/>
'''843-844''' : purgas importantas au sen de la cort dau califa [[Al-Watiq (Abbassida)|Al-Watiq]]. Dirigidas còntra lei foncionaris tròp poderós, permetèron au poder de recuperar de fons importants.
 
== Cultura ==
<br/>
'''830''' : publicacion per [[Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi]] d'un [[zij]] dich ''Zīj al-Sindhind'' (« [[Taula indiana]] » en [[occitan]]). Establit a partir dei calculs e dei teorias de [[Ptolemèu]] e deis astronòms [[Índia|indians]], venguèt una referéncia majora de l'[[Edat Mejana]] per l'estudi e la prediccion dau movement deis astres.
<br/>
'''830-''' : represan de la guèrra entre [[Empèri Bizantin|Bizantins]] e [[Califat Abbassida|Abbassidas]].
<br/>
'''832''' : fondacion de l'[[Ostau de la Saviesa]] de [[Bagdad]]. Èra un centre scientific associant de bibliotècas, de centres de traduccion e de luòcs de reünion per lei sabents. Permetèt a l'elèit scientific arabopersan de tradurre e de perseguir lei recèrcas anticas.
60 887

cambiaments