Sègle III apC : Diferéncia entre versions

<br/>
{{veire|Empèri Sassanida}}
'''224-226''' : revòuta dau Sassanida [[ArdachirArdashir IèrIer|ArdachirArdashir I{{èr}}]] còntra lei [[Empèri Part|Parts]]. Lo rèi [[Artaban V]] assaièt de reprimir l'insureccion mai foguèt tuat a la [[batalha d'Hormizdaghan]]. Aquò permetèt ai [[Empèri Sassanida|Sassanida]] de conquistar pauc a pauc tot lo territòri part e de fondar l'[[Empèri Sassanida]].
<br/>
[[Fichièr:Empèri Roman - Formacion.png|thumb|right|Carta de l'Empèri Roman au començament de la crisi.]]
'''235''' : assaiant de negociar la fin d'un conflicte amb leis [[Alamans]], l'emperaire [[Alexandre Sever]] foguèt assassinat per sei tropas e remplaçat per [[Maximin I|Maximin]]. Aquò marquèt lo començament d'un [[Crsi dau sègle III|lòng periòde d'instabilitat politic]] dins l'[[Empèri Roman]] que veguèt 21 emperaires legitims e plusors desenaus usurpators se batre per contraròtlar l'Estat fins a l'aveniment de [[Dioclecian]] (→ [[284]]).
<br/>
'''241''' : decès d'[[ArdachirArdashir IèrIer|ArdachirArdashir I{{èr}}]], fondator de l'[[Empèri Sassanida]]. Foguèt remplaçat per son fiu [[Shapur Ier|Shapur I{{èr}}]].
<br/>
'''248''' : acòrdi entre lei [[Gòtsgòts]], lei [[Vandalsvandals]] e lei [[Sarmatssarmats]] per menar d'incursions regularas còntra lei províncias frontalieras romanas (→ [[271]]).
<br/>
'''253''' : annada caotica dins l'[[Empèri Roman]] amb una temptativa d'usurpacion menada per lo generau [[Emilian]] que capitèt de prendre lo poder après l'assassinat de [[Trebonian Gal]] per sei tropas. Dins aquò, foguèt a son torn reversat per [[Valerian]]. Aqueu darrier reorganizèt la defensa de l'Empèri que venguèt l'element centrau de sa politica. Per aquò, partejèt lo poder amb son fiu [[Gallien]] (→ [[260]]).
<br/>
'''260''' : [[batalha d'Edessa (260|batalha d'Edessa]] entre Romans e Sassanidas. S'acabèt per una victòria dei Sassanidas de [[Shapur IèrIer|Shapur I{{èr}}]] que capturèron l'emperaire [[Valerian]] e de miliers de presoniers. Pasmens, mau capitèron d'esplechar aqueu succès car lei generaus romans dei províncias orientalas capitèron de defendre la frontiera ganhat un combat decisiu en [[261]]. En revènge, aquela disparicion sobda de l'autoritat suprèma entraïnèt lo partiment de l'Empèri Roman entre tres « empèris » dirigits per [[Postumus]] a l'oèst, [[Gallien]] au centre e [[Odenat]] a l'èst.
<br/>
'''268''' : assassinat de l'emperaire [[Gallien]]. Durant son rèine, foguèt incapable de sometre lei rebèls [[Postumus]] e [[Odenat]] mai capitèt de reorganizar l'armada romana, especialament la [[cavalariá]], per li donar mai de soplesa.
'''271''' : importanta victòria de l'emperaire roman [[Aurelian (emperaire roman)|Aurelian]] còntra lei [[Gòts]] e lei [[Vandals]] que deguèron arrestar seis incursions e liurar de cavaliers per lei tropas auxiliaras romanas (→ [[248]]). En cambi, lei Vandals recebèron lo drech de s'installar dins certanei regions de l'Empèri.
<br/>
'''272''' : mòrt de [[Shapur IèrIer|Shapur I{{èr}}]] que foguèt remplaçat per son fiu [[Hormidz Ièr|Hormidz I{{èr}}]].
<br/>
'''297-298''' : [[patz de Nisibis]] entre Romans e Sassanidas.
9 098

cambiaments