Fernand Masson : Diferéncia entre versions

amelioracions (faiçons de díser mèi gasconas)
(amelioracions (faiçons de díser mèi gasconas))
|carta=
}}
'''Fernand Masson''' ([[Cassulh]], [[10 d'octobre]] de [[1872]] - [[1948]]), tanben coneishut devathdemb lo chafreshafre de '''Florimond''', èra un poèta gascon.
 
==Biografia==
 
===Junessa===
Fernand Masson neishut dens una modèsta familha de tiulèirs. Son pair, Jean Masson, èra dejà un dròlle de viton, instruït e cultivat aumèi delà deque sa condicion ; sa mair trabalhèva duramentredde. Fernand se semblèva pas enbriga ren auslos mainatges de son atge ; lo vesèvan soventsoent solet, un libre a la man. Son plaser consistivaèra ade traçar, suu sable de la tiulèira, de frasas, shens seguidaforra-borra, ce cresèvan. Aqueth manetgeafar fenit per intrigarshacalhar lo regent emèi sa hemnafimèla ; a sa granda susprisaahurbits, i poscuren lugir l'esbausha d'una pèça en vèrs ''la Taupe Blanche''. Lo pair Masson avèva capturatgahat, quauques jorns avant, aqueth especimèn, tan rare coma lo mèrle de la medissa color. Lo tròç los i pareishut originau e indicatorsemblèva ensenhar d'una fòrta vocacion poetica. Tots esturen trucats per aquestaaqueste marcasigne d'un talent precòçprecòce e decidiren, en comun,amassa de facilitarlo sonhèser espelir mèi espelidaadaise. Lo regent completèt benevolament l'instruccion deu june Fernand ; lo curè, per damorar pas en rèste, i ajotèt un chic de son latin ; la hemnafimèla deu regent, excellenta pianista, li aprengut la musica ; tottotas aqueste cumul deaquestas bonas volentats permetutpermeturen au june Masson de debutar solidament dens lo domènela poeticpoesia.
 
çaquelà, la materiala deulo pair Masson s'averèvaèra mauaisidapas adaise per se ganhar la via, aqueth diable d'òme s'estent botat a son compte, paguèvapagant comptant sons fornissaires, quòra hasèva credit a "fons perduts" a tots los entreprenorsentreprenurs marrons deu vesiat. Fernand, coma lo mèste [[Jansemin (poèta)|Jansemin]], comencèt a comerçarhèser comèrce demb les musas, tot en aprenent lo mestèirmesteir de perruquèir e l'estudi deu vialon. Plaçat en aprentissatge a [[la Rèula]], coneishut de debuts tan mauaisits coma los deus aprentís de l'epòca ; falèva sovent aténder la prumèira peçòta deu matin per crompar lo chòine necessari per comblar lo deficitqu'èra de la "marmita" patronalabesonh. Après bien d'espròvas, s'entornèt a [[Caudrot|Caudròt]], demb un mestèir e precòçamentparat cuïrassata contrahèser cap a l'adversitat. Entretant, son pair s'èraavèva assajatassajatmantun a mantun mestèirmesteir e, maugrat son trabalh, èra arribat a hèser hónder lo pauc qu'avèva espranhat. Auré poscut se declarar en falhita e se sauvar lolos peculesòus, mès, en aquethsd'aqueth temps, ne'n èran pas encara aquí ; lo pair Masson reglètpaguèt sons creancèirs dincasdinc au darrèir centime e se retrobèt, au desser de sa via, completament roinatcrucat.
 
===Perruquèir e òme de lètras===
En 1900, per hèser víver losses sonsgents, Fernand Masson montèt una botica de perruquèir a [[Caudrot|Caudròt]]. Avièt timidamenttot tuishau una petita brocadurapublicacion bilinga gascon-francés, que portèva dejà lo titre deu ''Garonés''. Cerquèt sa via dincasdinc ena 1905 ; a 'queth moment, ''Lou Garounés'' abandonètdishèt definitivament la lenga francesa, e aquò estut loun gròs succès en [[Gasconha]] e auprès deus "darrigats"expatriats aquitans. Fernand se roncèt dens lo jornalisme e vingut redactor politic deu ''Républicain réolais'', editorialista de ''l'Union''. Poirén retrobar dens sa colleccion delicats poèmas e ròssas satiras escarnialas. Aquera novèra aucupacion, d'alhonsalhors, li atirètcausèt pas que trucs e patacs, son trabalh ne servent pas qu'a hèser elugir de politicians e ada hèser mèi enrishirrishes los agents electoraus. Per son ''Garonés'', estut lo gròs tiratge ; {{formatnum:20000}} exemplaris corresponden, per una revista, a {{formatnum:100000}} lectors, çò que pròva la vitalitat extraordinàriaa n'i pas créser qu'avèva lavetz lo gascon coma lenga populàriapopulara, a la sola condicion que n'estussi pas sabenta ni mèi anujosa.
 
Vingut 1914 e la guèrra ; Fernand Masson se'n angut au front coma volentari, ; maugrat son atge, i hasut valentament son diverdever e s'entornèt a son ostau, pervesitcargat de mantuna decoracion e d'una magra pension de mutilat. Tornèt préner coratjosament la publicacion de sa revista. Estut sa granda epòca ; madurat per la sofrença, son talent ganhèt en prihontor ; aqueste contaire nos balha de poèmas de la valor deu ''Cafard'', mèi una pèça de teatre, ''Le Comte d'Aillas'', que mòcha una seguretat scenica que hèi fòrtredde dòu de véser s'arrestar aquí. Son òbra estut a l'encòp populàriapopulara e capabla de sase hhauçar uçara alala hautor de la poesia pura, ;,quita a tombar sus tèrra dens un grand esclapòt de ríser ; jamèi ne poscut acabar una òbra seriosa shens i ajotar quauques gruns de sau, o mèi d'i renversarrevirar la quita salèira tota empenada. Treitèt tots los genres, dens tots los metratges, demb un vrai bonur.
 
''"Masson, quò's lo temonh ; la comedia umana l'interèssainteressa prodigiosamentmèi que mèi, mès shens qu'augi l'intencion d'i préner part ; "foita" tot çò que li passa a sa portadaman, qu'èsti lo governament, lo tròsnetròne, la lòtja o l'autar, son ríser es soventsoent tintat d'un hons de melancolia, shens tombar dens lo scepticisme o l'anarquia. Crei encara a les bravas gents e n'a pas nat prejutjat de casta, coma ne'n aujuren [[Rogèr Romafòrt (Gric de Prat)]] e [[Mèste Verdièr]], l'un contra la practica, l'aut contra los medecins e los avocats."''
 
===La fin d'una epòca===
Vingut 1939 ; lo hilh de Fernand Masson, [[Jan Masson dit "Jehan d'Oc"]], estut mobilizat. En tota luciditat, Fernand Masson jutgèt que sa publicacion ne podèva pas mèi èster libra e sabordètabrasèt ''Lou Garounés''. A la Liberacion, un novèth monde èra neishut, ont nòste [[gascon]] ne semblèva pas mèi auger sa plaça. La revista dispareishut, après quaranta ans d'existéncia ; ne damorèva pas mèi a Florimond que sala pipa, sonlo casau, sonlo vialon emèi sonslos libres...
 
''"Aqueth cabonhàs de shantre de la tèrra cultiva son casau demb autant d'amor coma ec hasut per la poesia ; sa musa, dont lo ríser es a còps choncat de larmas, pincha au pilorat faus dius e profitaires ; sap que los poètas acaban dens l'oblit ; i pensèva dejà en dedicant una òda a son predecessor en oblit [[Mèste Verdièr]]."''
 
Parat pera se presentar davant lo Mèste, Fernand Masson trabalhèva sa tèrra per vocacion... e per necessitat. Lo shantre de ''Viva la tèrra e viva los paisans e la paisanalha'' se vit exauçat per la fin qu'avèva totjorn soetada ; tombèt de palesia, amatat au mitan de son barralh. PendentDeu sontemps que hasèva la agoniacandeleta, ses mans hasuren a tengut los gèstes de samiar e d'esplatir la tèrra. Lo poèta paisan s'estenhutdefuntèt en repetanttornant hèser shens se'n inconscientamentavisar lo gèste deu samiaire. ''"Mès, l'un deus mèi bròis gèstes de la via, 'quò's lo deu samiaire, quòra sa man gita lo blat au hons de les règas."'' Coma renespranhan n'espas espranhatres aus poètas, ses'i trobèt un prèste per refusar de vèner l'absóder, demb lo pretèxte adara despassat que n'èra pas maridat. Tau coma un baladin de Molière, Masson se'n angut simplament sus una carreta entàde cap a sa darrèira damorança, acompanhat per una garba de flors de son casau, e seguit preus raresrales amics que la perspectival'irèia d'entarralhas civilas n'avèva pas eishentats.
 
''"Qu'aquesta tèrra gascona que cantèt li èsti leugèira ; disparei sivantdens la pura tradicion poetica, encompletament mauconeishut integrau ; una centena d'annadas après la neishença, dens aqueth medís vilatge, de ''Meste Antoine Verdery'', dont a l'encòp descubritdescobrit lo lòc de neishença e partatgèt integralament la fin tota empenada<ref>Çò qu'escrivut achí Jan Masson n'es pas clar : sedens parlalo cas que parleré de [[Mèste Verdièr]] (e pas Verdery), neishut a [[Bordèu]] e pas a [[Caudròt]].</ref>. <ref> D'après un tèxte de [[Jan Masson dit "Jehan d'Oc"]], hilh de Fernand Masson.</ref>"''
 
==Un tèxte de Fernand Masson==
Utilizaire anonim