Marie Curie : Diferéncia entre versions

pas cap de resumit de modificacion
}}
 
'''Maria Salomea Skłodowska Curie''' (7 de novembre de [[1867]], [[Varsòvia]] - 4 de julhet de [[1934]], [[Passy (Nauta Savòia)|Passay]]) es una [[quimia|quimista]] e [[fisica|fisiciana]] [[França|franco]][[Polonha|polonesa]] de la fin dau sègle XIX e de la premiera partida dau sègle XX. Formèt un pareu famós amb lo [[fisica|fisician]] [[França|francés]] [[Pierre Curie]] per sei descubèrtas sus la [[radioactivitat]]. En particular, descurbiguèt la natura [[fisica]] de la [[radioactivitat]], dos [[element quimic|elements quimics]] novèus (lo [[polòni]] e lo [[radi]]) e fondèt l'[[Institut Curie|Institut dau Radi]] per desvolopar d'aplicacions [[medecina|medicalas]] de son trabalh. Durant la [[Premiera Guèrra Mondiala]], se destrièt tanben amb la concepcion d'ambulàncias e de pòstes de [[radiologia]] que permetèron de melhorar lei suenhs portats ai soudats bleçats.
 
Arquetipa de la [[sciéncia|scientifica]] modèrna, Marie Curie recebèt plusors guierdons durant sa carriera. Lei pus coneguts son lei [[Prèmi Nobel]] de [[Fisica]] [[1903]] e de [[Quimia]] [[1911]]. Pasmens, recebèt d'autrei recompensas prestigiosas coma la [[medalha Davy]]. Au nivèu personau, aguèt doas filhas dichas [[Irène Joliot-Curie]] e [[Ève Curie]]. La premiera, marida amb lo fisician [[Frédéric Joliot-Curie]], contunièt lei trabalhs de sa maire e obtenguèt lo [[Prèmi Nobel de Quimia]] [[1935]]. La segonda realizèt una carriera brilhanta coma escrivana e [[diplomacia|diplomata]].
Après la guèrra, Marie Curie tornèt prendre sa posicion a la tèsta de l'[[Institut dau Radi]]. Durant quauqueis annadas, l'organizacion deguèt faciar de dificultats financieras grèvas. De mai, l'Institut aviá perdut la màger part de sei resèrvas de [[radi]] qu'èran estadas utilizadas per la fabricacion de pòstes radiologics. Marie Curie deguèt donc realizar un viatge ais [[Estats Units d'America|Estats Units]] per trobar lei sòus necessaris a la crompa d'un grama de [[radi]]. I foguèt fòrtament sostenguda per la jornalista [[Marie Mattingly Meloney]] ([[1878]]-[[1943]]) qu'organizèt una campanha de collècta de fons auprès dei femnas estatsunidencas<ref>'''[[anglés|(en)]]''' Ann M. Lewicki, ''"Marie Sklodowska Curie in America, 1921"'', ''Radiology'', '''223''' (2) : 299–303.</ref>. En parallèl, Marie Curie participèt tanben a la defensa de la causa polonesa en [[França]].
 
En mai de [[1921]], poguèt crompar un grama de [[radi]] a una usina de [[Pittsburgh]] qu'aviá industrializat sei procès d'extraccion. Aquò permetèt au doctor [[Claudius Regaud]] ([[1870]]-[[1940]]), cap de la seccion [[medecina|medicala]] de l'Institut, de desvolopar divèrsei tractaments còntra lo [[cancèr]]. Una fondacion Curie foguèt creada per finançar leis activitats de l'Institut e Marie Curie realizèt plusors viatges durant leis annadas 1920 per trobar de fons. En [[1970]], aquela fondacion e l'Institut dau Radi fusionèron per formar l'[[Institut Curie]] qu'es un centre major de la recèrca mondiala en [[cancerologia]].
 
Durant leis ans 1920, Marie Curie participèt tanben a l'establiment d'organismes de cooperacion internacionala més en plaça per la [[Societat dei Nacions]]. Ajudèt egalament a la fondacion de l'[[Institut Curie de Varsòvia|Institut dau Radi de Varsòvia]]. En particular, li donèt en [[1929]] un grama de [[radi]] que foguèt tornarmai crompat gràcias au sostèn dei femnas [[Estats Units d'America|estatsunidencas]]. Sostenguèt tanben lei trabalhs d'[[Irène Joliot-Curie]] e de son marit, [[Frédéric Joliot-Curie]], que demostrèron l'existéncia d'[[element quimic|elements]] [[radioactivitat|radioactius]] artificiaus en [[1934]] e recebèron, per aqueu trabalh, lo [[Prèmi Nobel de Quimia]] [[1935]].
 
==== Malautiá e fin de vida ====
{{veire|Institut Curie}}
 
Reconegut d'interès public en [[1921]], l'[[Institut dau Radi]], vengut [[Institut Curie]] en [[1970]], es un centre de recèrca major dins la lucha còntra lo [[cancèr]]. Organizat per Marie Curie après la [[Premiera Guèrra Mondiala]], sei trabalhs son organizats a l'entorn de la recèrca, dei suenhs ai [[malautiá|malauts]] e de la conservacion e la transmission dei sabers. De mai, assaia de donar un accès privilegiat ai tecnicas [[medecina|medicalas]] pus sofiscadas en raprochant lei cercaires e lei pacients. Aqueu modèl permetèt a l'Institut d'obtenir dos [[Prèmi Nobel|Prèmis Nobel]] ([[Prèmi Nobel de Quimia|Quimia]] 1935 e [[Prèmi Nobel de Fisica|Fisica]] [[1991]]). Inspirèt tanben lei centres anticancèrs [[França|francés]] organizats au començament dau sègle XXI.
 
== Onors e guierdons ==
45 895

cambiaments