Roman : Diferéncia entre versions

Sense canvi de mida ,  fa 1 any
Correccion ortografica
(Correccion ortografica)
==== Lo corrent galant e istoric ====
 
Dins lo corrent de la segonda mitat dau sègle XVII, apareguèron de romans corts tractant de tèmas seriós empruntats a la vida privada e au passat istoric. Lo ton de l'escritura, generalament ben aprés, prefigurava aqueu dau roman modèrne. Un exemple d'òbra apartenantapartenent a aqueu genre es la ''[[Princessa de Clèves]]'' de [[Maria Madalena de la Faieta]]. L'eroïna, somesa a la tentacion d'un [[amor]] illicit, i resistiguèt avans d'avoar sei sentiments a son marit. Aquò agrava son [[malastre]] qu'es pauc a pauc amorçat per una vida piosa.
 
=== Lo periòde dei Lutz e l'aparicion dau roman modèrne ===
A la fin dau sègle XVII e au començament dau sègle XVIII, lo roman suscitava de resisténcias fòrtas de part d'autors classics. Criticavan sa manca de prestigi (lo roman èra pas citat per leis Ancians), son abséncia de nòrmas claras e sei descripcions corruptritz. Pasmens, aqueu periòde veguèt tanben una importanta diversificacion dau roman que prenguèt son aspèct modèrne. Lo [[Reialme Unit|Reiaume Unit]] aguèt un ròtle primordiau dins aqueleis evolucions que s'exportèron rapidament vèrs [[França]] e [[Alemanha]].
 
Aquela multiplicacion dei genres donèt pauc a pauc au roman una plaça centrala dins la [[literatura]] [[Euròpa|europèa]]. Foguèt favorizada per l'alfabetizacion creissantacreissenta dei populacions que creèt una demanda pus importanta d'òbras literàrias. Lei ficcions ludicas dau periòde precedent foguèron remplaçadas per d'intrigas autenticas eissidas de biografias, de confessions, de correspondànciascorrespondéncias, de jornaus de viatge... etc. ''[[Robison Crusoe]]'', que s'inspira deis aventuras dau marin [[Alexandre Selkirk]], es un exemple d'aqueu cambiament. En particular, a respèct de l'epòca anteriora, vèn un personatge complèx amb una psicologia qu'evoluciona durant lo racònte.
 
Puei, lei genres romanescs se multipliquèron a mesura que leis evolucions iniciadas dins leis [[Illas Britanicas]] se difusèron dins lo rèsta d'[[Euròpa]]. Apareguèron ansin lo [[roman de mors]] ([[Samuel Richardson]], [[Jane Austen]], [[Marivaux]]...), lo [[roman istoric]] ([[Walter Scott]], [[Daniel Defoe]]...), lo roman comic ([[Laurence Sterne]], [[Tobias Smollett]], [[Diderot]]...), lo [[roman gotic]] ([[Horace Walpole]], [[Ann Radcliffe]], [[Jan Potocki]]...), lo [[roman epistolar]] ([[Jean-Jacques Rousseau]], [[Johann Wolfgang von Goethe|Goethe]], [[Pierre Choderlos de Laclos|Laclos]]...), lo [[roman libertin]] ([[Marqués de Sade]]...) e lo [[roman filosofic]] ([[Voltaire]]...).
=== Lo sègle XIX ò l'Edat d'Aur dau roman ===
 
Leis evolucions dau sègle dei Lutz (usatge dei temps dau passat, [[narrator]] omniscient, devesiment de capitólcapítol) arribèron a maduretat a la fin dau sègle XVIII. Conoguèron gaire de cambiaments fins au sègle XX. En parallèl, lo roman aquistèt un prestigi novèu e venguèt lo genre centrau de la [[literatura]] gràcias a sa capacitat de tocar de publics largs e variats. Ansin, lo sègle XIX es sovent dich l'Edat d'Aur dau roman.
 
==== Lo movement romantic ====
Durant aqueu periòde, lei romans comencèron de rendre còmpte de l'experiéncia [[Homo sapiens|umana]] individuala (roman psicologic) ò collectiva (roman vienés ò estatsunidenc). Venguèron pus lòngs e assaièron d'unir, au sen d'una meteissa estructura, d'elements eterogenèus. Per aquò, lo roman psicologic rompèt ambé lo roman dau sègle XIX e donèt mai de plaça a l'estile per analisar e seguir l'evolucion [[psicologia|psicologica]] dei [[personatge]]s. En particular, se desvolopèt l'usatge dau [[monològ]] interior. En revènge, l'intriga e la descripcion dei luòcs venguèron mens importants.
 
De son caire, l'encaminament dau roman vienés s'inspirèt de [[Honoré de Balzac|Balzac]]. L'obectiu èra de descriure, a travèrs de quauquei personatges, l'evolucion dei valors de la societat occidentala. En certanei cas, lo racònte integra de reflexions e de commentariscomentaris [[filosofia|filosofics]]. Aqueu corrent s'implantèt fòrtament dins la [[literatura alemanda]] ([[Arthur Schnitzler]], [[Heimito von Doderer]], [[Joseph Roth]], [[Thomas Mann]], [[Alfred Döblin]], [[Elias Canetti]]) mai trobèt tanben de representants eminents en [[França]] ([[Marcel Proust]], [[Roger Martin du Gard]]), dins leis [[Illas Britanicas]] ([[James Joyce]]), en [[Itàlia]] ([[Jules Romain]]) e ais [[USA|Estats Units d'America]] ([[John Dos Passos]]).
 
=== La remesa en question dau roman ===
[[File:Claude Simon 1967.jpg|thumb|right|[[Claude Simon]], figura majora dau movement dau ''[[Nouveau Roman]]'' que contestèt radicalament l'estructura tradicionala dau roman.]]
 
Dins lo corrent dau sègle XX, plusors tendànciastendéncias literàrias ataquèron l'estructura tradicionala dau roman eiretada dau sègle XIX. Per exemple, [[Joris-Karl Huysmans]] ([[1848]]-[[1907]]) ò [[Franz Kafka]] ([[1883]]-[[1924]]) mostrèron qu'èra pas necessari de seguir lei metòdes convencionaus de definicion dei personatges. Puei, [[James Joyce]] ([[1882]]-[[1941]]) e lo movement absurd menèron un trabalh similar ambé l'intriga. Aquela remesa en question culminèt après la [[Segonda Guèrra Mondiala]] ([[1939]]-[[1945]]) ambé lo ''[[Nouveau Roman]]'' que rebutèt lei nocions de personatge, de ponch de vista omniscient, d'intriga e de realisme.
 
== Leis elements constitutius dau roman ==
Lo racònte cronologic es lo racònte pus simple. Plaça generalament l'accion a son començament onte depinta leis elements necessaris per comprendre la seguida de l'istòria e ne'n presenta lei personatges importants. Puei, monta lei rapòrts entre lei personatges au sen d'una ensems format de sequéncias narrativas d'accion (obstacles, desvolopaments, resolucions intermediàrias...). Enfin, resòuv l'intriga per ofrir au lector la resolucion finala que li permetriá de comprendre l'ensems dau tèxte.
 
De sequéncias aguent un rapòrt pus distant ambé l'accion, coma de descripcions, de retrachs ò de digressions, pòdon èsser intercaladas. Ajudan la comprenença de l'accion per lo lector. La transicion entre lei diferents tipes de sequéncias es sovent pauc ò pas marcada. Per exemple, es frequent qu'un autor place d'elements de descripcion dins una scenascèna d'accion.
 
Pasmens, certanei racòntes borrolan la cronologia. Per exemple, es possible d'iniciar la narracion au bèu mitan de l'accion, çò que necessita de realizar un retorn sus lo començament de l'intriga per comprendre la situacion. Entre lei procès pus utilizats per rompre la cronologia, lei pus utilizats son l'anticipacion que consistís a contar un eveniment ulterior, l'ellipsi que consistís a gardar lo silenci sus un eveniment e lo retorn en arrier.
==== Lei temps verbaus ====
 
La màger part dei romans utilizan l'imperfèct e lo preterit. Lo premier permet de durbir un procès ò de li donar una valor de durada ò de repeticion. Constituís lo reireplan de l'accion (quadre, descripcions, commentariscomentaris...). Lo segond permet d'acabar lo procès e de lo limitar. Permet de metre en relèu leis eveniments principaus e de situar leis eveniments.
 
Dins aquò, d'autrei temps pòdon èsser adoptats. Regardant la descripcion deis accions, lo preterit es de còps remplaçat per lo present de narracion que permet d'aumentar lo relèu d'una accion. Pertocant lo posicion deis eveniments entre elei, es possible d'utilizar de temps compausats coma lo [[plus-que-perfèch]], lo [[preterit anterior]] ò lo [[condicionau passat]]. Lo futur es generalament exprimit ambé lo [[condicionau present]].
Lo racònte dèu assegurar la coësion e la lisibilitat deis istòrias. Per aquò, leis eveniments son organizats segon una cronologia intèrna que permet de lei retenir, de lei comprendre e de'n veire la succession. En mai d'aquò, per formar un racònte, leis eveniments dèvon s'organizar per arribar a una fin que permet d'establir un liame entre elei. Ansin, l'eveniment contat a una causa. Entraïna un segond eveniment que va, a son torn, ne'n crear un tresen, e mai lo rèsta, fins au desnosament de l'intriga.
 
L'esquèma classic dau racònte comença ambé l'eveniment premier de la cronologia. Pasmens, es possible d'adoptar d'autreis organizacions e de rompre l'encaminament deis accions per de commentariscomentaris, de dialògs, de digressions ò d'insercions. Dins aqueu cas, l'autor pòu donar una significacion novèla a certaneis eveniments e lei metre en relèu. Lo roman modèrne multiplica aquelei rompeduras cronologics.
 
=== La descripcion ===
[[File:Nautilus Ile mysterieuse.jpg|thumb|right|Illustracion d'una scena d'un [[roman d'aventuras]] de [[Jules Verne]].]]
 
Lo [[roman d'aventuras]] manda lo lector dins un univèrs despaïsant e fòrça diferenta d'aqueu de sa vida vidanta. Sovent exotic, lo decòr es propici a l'accion car leis espròvas e leis obstacles de faciar son nombrós. Obligan l'eròi de demostrar sa fòrça, son audàcia e son astüciaastúcia. Aqueu tipe de roman apareguèt tre l'[[Edat Mejana]] ambé lei romans de cavalaríacavalariá. Au sègle XIX, [[Jules Verne]] i introduguèt la [[sciéncia]] e associèt exploracion de la [[Tèrra]] e progrès tecnics. [[André Malraux|Malraux]] ([[1901]]-[[1976]]) e [[Antoine de Saint-Exupéry|Saint-Exupéry]] ([[1900]]-[[1944]]) renovelèron lo genre en lo centrant sus lo despassementdespassament de se e sus lo refús de la mediocritat. Enfin, durant la segonda mitat dau sègle XX, apareguèt l'''[[heroic fantaisy]]'' que s'inspirèt dau ''[[Lo Senhor dels Anèls|Senhor deis Anèus]]'' de [[John Ronald Reuel Tolkien|J.R.R. Tolkien]].
 
=== Lo roman policier ===
 
Lo [[roman policier]] apareguèt dins lo corrent dau sègle XIX. Es basat sus l'usatge dau [[metòde scientific|rasonament scientific]] e de la [[logica]] per resòuvre un enigma intellectuau, generalament un murtre ò un raubament. Aqueu tipe de roman conoguèt mai d'una tranformaciontransformacion car evolucionèt d'òbras basadas unicament sus un encaminament logic a de romans d'exploracion de la societat modèrna e de sei vicis. A la fin dau sègle XX, donèt naissença au ''[[thriller]]'' qu'es un genre que se concentra sus lo suspens de l'enquista e sus l'intensitat deis emocions.
 
== Liames intèrnes ==
* [[Roman d'aventuras]].
* [[Roman epistolar]].
* [[Roman policierpolicièr]].
* [[Roman realista]].