Dobrir lo menú principal

Cambiaments

restabliment de l'introduccion qu'aviái ja corregida
{{esbòs}}
 
L’'''Union de las Republicas Socialistas Sovieticas ''', abreujat en '''URSS''', o en '''Union sovietica''' (en [[rus]] : Союз Советских Социалистических Республик, abreujat en : СССР ; transcripcion : ''Soïouz Sovietskikh Sotsialistitcheskikh Riespoublik'', ''SSSR'' ; literalament « Union de las republicas socialistas dels Conselhs »), foguèt un [[Estat federal]] [[comunisme| comunista]], format de quinze [[Republica socialista sovietica|Republicas socialistas sovieticas]] qu'existiguèt del [[30 de decembre]] de [[1922]] fins al [[26 de decembre]] de [[1991]].
L''''Union de las Republicas Socialistas Sovieticas''' (URSS) o pus simplament '''Union Sovietica''' es un ancian estat d'[[Euròpa]] e d'[[Asia]] ([[1922]] - [[1991]]).
 
L'Union Sovietica aguèt un sistèma politic de partit unic dominat pel Partit Comunista fins a 1990 e e mai se èra una union [[Federalisme|federala]] de 15 republicas sovieticas subnacionales, l'Estat sovietic foguèt estructurat jos un Govèrn nacional e una economia extrèmament centralizats.<ref>Bridget O'Laughlin (1975) ''Marxist Approaches in Anthropology'' Annual Review of Anthropology Vol. 4: pp. 341–70 (October 1975) (doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013).<br>
</ref>
 
La [[Revolucion Russa|Revolucion de Febrièr de 1917]], provoquèt la casuda de l'Empèri rus, un Govèrn Provisòri li succediguèt, que demorèt fins a la Revolucion d'Octòbre ont losbolcheviques prenguèron lo poder. Comencèt la [[Guèrra Civila Russa]] que foguèt ganhada pel nòu regim sovietic. En decembre de 1922 foguèt creada l'Union Sovietica amb la fusion de la Republica Socialista Federala Sovietica de Russia, la Republica Federala Socialista Sovietica de Transcaucasia, la [[Republica socialista sovietica d'Ucraïna|Republica Socialista Sovietica d'Ucraïna]] e la Republica Socialista Sovietica de Bielorussia.
 
Après lo decès del primièr cap sovietic, [[Lenin|Vladímir Lenin]], en 1924, [[Iòssif Stàlin|Iósif Stalin]] acabèt en ganhant la lucha pel poder e dirigiguèt lo país a travèrs d'una industrializacion a granda escala, amb una economia centralizada e una extrèma repression politica.<ref name="StalinRobertService">Robert Service. </ref><ref name="StalinRobertService">Robert Service. </ref><ref><span class="citation libro" id="CITAREFCrile2003">Crile, George (2003). </span></ref> En junh de 1941, pendent la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra Mondiala]], [[Tresen Reich|Alemanha]] ocupèt l'Union Sovietica, un país qu'aviá signat amb el un pacte de non agression. Al cap de quatre ans d'una guèrra brutala, l'Union Sovietica sortiguèt victoriosa coma una de las doas [[Superpoténcia|superpotencias]] del mond, amb los [[Estats Units d'America|Estats Units]].
 
L'Union Sovietica e sos aliats d'Euròpa orientala, apelat Blòc de l'Èst, foguèron implicats dins la [[Guèrra Freja|Guèrra Freda]], que foguèt una esperlongada lucha ideologica e politica mondiala contra los Estats Units e los sieus aliats del Blòc occidental; fin finala la URSS cediguèt davant los problèmas economics e los trebols politics intèrnes e extèrnes.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFMr._David_Holloway1996">Mr. David Holloway (1996). </span></ref><ref name="turner23">[[Unión Soviética#CITAREFTurner1987|Turner, 1987]]<span>, p.</span>&nbsp;<span>23</span></ref> Pendent aqueste periòde, l'Union Sovietica arribèt a èsser lo modèl de referéncia per de futurs Estats socialistas. De 1945 fins a 1991, l'Union Sovietica e los [[Estats Units d'America|Estats Units]] dominèron l'agenda globala de la politica economica, d'afars exteriors, d'operacions militaras, escambis culturals, de progrèsses scientifics e del començament de l'exploracion espaciala, e d'espòrts (incluses los Jòcs Olimpics). A la fin del decenni de 1980, lo darrièr cap sovietic [[Mikhaïl Gorbachov|Mijaíl Gorbachov]] reformèt l'Estat amb las politicas de la ''perestroika'' e ''glásnost'', mas l'Union Sovietica s'abausonèt e foguèt dissolguda formalament en decembre de 1991 après lo còp d'Estat mancat d'agost.<ref name="Byrd"><span class="citation enciclopedia">Byrd, Peter (2003). </span></ref> Après aquò, la [[Russia|Federacion de Russia]] assumiguèt los sieus dreches e d'obligacions.<ref name="Rusia">''«Rusia es ahora la parte de todo tratado en los que la antigua Unión Soviética fue una de las partes, y tiene los mismos derechos y obligaciones que la antigua Unión Soviética, excepto en la medida que los ajustes se requieran necesariamente, por ejemplo, para tener en cuenta el cambio en la extensión territorial. ''</ref>
 
Los limits geografics de l'Union Sovietica cambièron amb lo temps, mas après las darrièras anexions territorialas principalas e l'ocupacion dels [[Païses baltics|païses Baltics]] ([[Lituània]], [[Letònia]], e [[Estònia]]), [[Invasion sovietica de Polonha|de l'èst de Polònia]], [[Besaràbia]], e qualques autres territòris pendent la Segonda Guèrra Mondiala, dempuèi 1945 fins a la dissolucion, los limits correspondèron aperaquí a los de l'anciana [[Empèri Rus|Russia Imperiala]], amb las exclusions notablas de Polònia, de la màger part de [[Finlàndia]], e d'[[Alaska]].
[[File:Guèrra civila russa.png|thumb|Esquèma generau de la Guèrra Civila Russa dins lei regions occidentalas de Russia.]]
[[File:Segonda Guèrra Mondiala - Euròpa (1942-1945).png|thumb|Debanament de la Segonda Guèrra Mondiala sus lo continent europèu de 1942 a 1945.]]
60 756

cambiaments