Union de las Republicas Socialistas Sovieticas : Diferéncia entre versions

pas cap de resumit de modificacion
L’'''Union de las Republicas Socialistas Sovieticas ''', abreujat en '''URSS''', o en '''Union sovietica''' (en [[rus]] : Союз Советских Социалистических Республик, abreujat en : СССР ; transcripcion : ''Soïouz Sovietskikh Sotsialistitcheskikh Riespoublik'', ''SSSR'' ; literalament « Union de las republicas socialistas dels Conselhs »), foguèt un [[Estat federal]] [[comunisme| comunista]], format de quinze [[Republica socialista sovietica|Republicas socialistas sovieticas]] qu'existiguèt del [[30 de decembre]] de [[1922]] fins al [[26 de decembre]] de [[1991]].
 
L'Union Sovietica aguèt un sistèma politic de partit unic dominat pel Partit Comunista fins a 1990 e e mai se èra una union [[Federalisme|federala]] de 15 republicas sovieticas subnacionales, l'Estat sovietic foguèt estructurat jos un Govèrn nacional e una economia extrèmament centralizadoscentralizats.<ref>Bridget O'Laughlin (1975) ''Marxist Approaches in Anthropology'' Annual Review of Anthropology Vol. 4: pp. 341–70 (October 1975) (doi:10.1146/annurev.an.04.100175.002013).<br>
</ref>
 
Après lo decès del primièr cap sovietic, [[Lenin|Vladímir Lenin]], en 1924, [[Iòssif Stàlin|Iósif Stalin]] acabèt en ganhant la lucha pel poder e dirigiguèt lo país a travèrs d'una industrializacion a granda escala, amb una economia centralizada e una extrèma repression politica.<ref name="StalinRobertService">Robert Service. </ref><ref name="StalinRobertService">Robert Service. </ref><ref><span class="citation libro" id="CITAREFCrile2003">Crile, George (2003). </span></ref> En junh de 1941, pendent la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra Mondiala]], [[Tresen Reich|Alemanha]] al bòrd de los sieus aliadi ocupèt l'Union Sovietica, un país qu'aviá signat amb el un pacte de pas agression. Al cap de quatre ans d'una guèrra brutala, l'Union Sovietica emergió victoriosa coma una de las doas [[Superpoténcia|superpotencias]] del mond, al bòrd dels [[Estats Units d'America|Estats Units]].
 
L'Union Sovietica e los sieus Estats aliadialiats d'Euròpa orientalorientala, aperatapelat Blòc de l'Èst, foguèron implicats en la [[Guèrra Freja|Guèrra Freda]], que foguèt una esperlongada lucha ideologica e politica mondiala contra los Estats Units e los sieus aliadi del Blòc occidental; fin finala la URSS cediguèt davant los problèmas economics e los disturbios politics intèrnes e extèrnes.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFMr._David_Holloway1996">Mr. David Holloway (1996). </span></ref><ref name="turner23">[[Unión Soviética#CITAREFTurner1987|Turner, 1987]]<span>, p.</span>&nbsp;<span>23</span></ref> Pendent aqueste periòde, l'Union Sovietica arribèt a èsser lo modèl de referéncia per de futurs Estats socialistas. Dempuèi 1945 fins a 1991, l'Union Sovietica e los [[Estats Units d'America|Estats Units]] dominèron l'agenda globala de la politica economica, d'afars exteriors, d'operacions militèsses, escambi cultural, de progrèsses scientifics en inclusent l'iniciacion de la exploración espaciala, e d'espòrts (incluses los Jòcs Olimpics). A de fins del decènni de 1980, lo darrièr cap sovietic [[Mikhaïl Gorbachov|Mijaíl Gorbachov]] tractèt de reformar l'Estat amb las siás politicas de la ''perestroika'' e ''glásnost'', mas l'Union Sovietica se derrumbó e foguèt dissolguda formalament en decembre de 1991 après lo fallido assag de còp d'Estat d'agost.<ref name="Byrd"><span class="citation enciclopedia">Byrd, Peter (2003). </span></ref> Après d'aquò, la [[Russia|Federacion de Rússia]] assumiguèt los sieus dreches e d'obligacions.<ref name="Rusia">''«Rusia es ahora la parte de todo tratado en los que la antigua Unión Soviética fue una de las partes, y tiene los mismos derechos y obligaciones que la antigua Unión Soviética, excepto en la medida que los ajustes se requieran necesariamente, por ejemplo, para tener en cuenta el cambio en la extensión territorial. ''</ref>
 
Los limits geografics de l'Union Sovietica varièron amb lo temps, mas après las siás darrièras anexiones territorialas principalas e l'aucupacion dels païses Bálticos ([[Lituània]], [[Letònia]], e [[Estònia]]), [[Invasion sovietica de Polonha|de l'èst de Polònia]], Besarabia, e qualques autres territòris pendent la Segonda Guèrra Mondiala, dempuèi 1945 fins a la dissolucion, los limits correspondèron aperaquí a aqueles de la extinta [[Empèri Rus|Rússia Imperial]], amb las exclusions notablas de Polònia, la màger part de [[Finlàndia]], e [[Alaska]].
L'activitat revolucionària modèrna en l'Empèri rus comencèt amb la Revuelta Decembrista de 1825, e e mai se la servitud foguèt abolida en 1861, o anèt en de tèrmes desfavorables pels camparòus e serviguèt a animar als revolucionaris. Un parlament, la Duma Imperiala de Rússia, foguèt establit en 1906, après la Revolucion de 1905. Malgrat la resisténcia del zar als assages de passar d'una monarquia absoluta a una [[Monarquia constitucionala|constitucionala]], foguèt fin finala promulgada la Constitucion russa de 1906, la primièra constitucion del país. Malgrat aiçò, la agitación sociala contunhèt e s'agravèt pendent la [[Primièra Guèrra Mondiala]] pel fracàs militar e la escasez de neuritud dins las vilas principalas.
 
Un suslhèuamentsoslevament popular espontanèu en [[Sant Petersborg|Petrogrado]], en responsa al decaimiento de l'economia e la morala en temps de guèrra, culminèt amb l'esmolinament del Govèrn imperial en març de 1917 (''vejatz-vos'' Revolucion de Febrièr). La autocracia zarista foguèt remplaçada pel Govèrn Provisional Rus, cuyos de caps pensèron en establir una democracia liberala en Rússia e contunhar en participant en lo costat de la Tripla Entente en la Primièra Guèrra Mondiala. Al meteis temps, per assegurar los dreches de la classa obrièira, las assembladas de trabalhadors, conegudas coma sóviets, naisson al cors de tot lo país. Los bolcheviques, dirigits per [[Lenin|Vladímir Ilich Lenin]], pressionèron en favor d'una revolucion socialista tant en de dichas assembladas coma dins los carrèrs, en se desrocant dins lo Govèrn Provisional lo 7 de novembre, 25 d'octòbre segontes lo [[Calendièr julian|calendari juliano]], de 1917 (''vejatz-vos'' ''Revolucion d'Octòbre''), e en se liurant lo poder als sóviets d'obrièrs, de soldats e de camparòus. En decembre, los bolcheviques signèron un [[Armistici|armisticio]] amb las Poténcias Centralas, e mai se en febrièr de 1918, los combats s'èran represes. En març, los sovietics abandonèron la guèrra definitivament e signèron lo Tractat de Brest-Litovsk.
 
Tre 1917 se produsiguèt una longa e sagnanta [[Guèrra Civila Russa]] entre los Roges e los Blancs, en fenint en 1923 amb la victòria dels Roges e incluguèt l'intervencion estrangièra, l'execucion del zar [[Nicolau II|Nicolás II e la siá familha]] e la fam de 1921, qu'auciguèt a près de cinc milions de personas.<ref>"''[http://books.google.com/books?id=LUhXZD2BPeQC&pg=PA287&dq&hl=en#v=onepage&q=&f=false The Russian Civil War]''". </ref> Après la [[Guèrra Sovietopolonesa|Guèrra Polonesa-Sovietica]] de 1919-1921, se signèt la «Patz de Riga» qu'a principis de l'an 1921 dividiguèt los territòris disputats de [[Bielorussia]] e [[Ucraïna]] entre [[Polonha|Polònia]] e la RSFS de Rússia. L'Union Sovietica li calguèt resòlver de conflictes similars amb la recentament creada [[Finlàndia|Republica de Finlàndia]], la [[Estònia|Republica d'Estònia]], la [[Letònia|Republica de Letònia]] e la [[Lituània|Republica de Lituània]].
En 1989, la RSFS de Rússia, qu'èra alavetz la republica mai granda (amb près de la mitat de la populacion) convoquèt unas nòvas eleccions per escuélher un Congrès de Deputats del Pòble. [[Borís Ieltzin|Borís Yeltsin]] Foguèt escuelhut president del Congrès. Lo 11 de març de 1990 [[Lituània]] proclama la restitucion de l'independéncia e la fin d'aucupacion de la part de la URSS. Lo 12 de junh de 1990, lo Congrès de Deputats del Pòble declarèt la sobeiranetat de Rússia sobre lo sieu territòri e prenguèt la davantièra en l'elaboracion de leis que tractavan de remplaçar qualques de las leis de la URSS. Lo periòde d'incertitud legala contunhèt al cors de 1991 aital coma las republicas constituyentes foguèron lentament independizándose de facto.
 
Lo 17 de març de 1991 se celebrèttenguèt un referendum que cercava de preservar l'Union Sovietica, que la majoritat de la populacion votèt en el per la siá conservacion en nòu de las quinze de republicas sovieticas. Aqueste referendum donèt a Gorbachov un respiri e en l'estiu de 1991 se dessenhèt un Nòu Tractat de l'Union, en un assag d'arribar a d'acòrds que convertiguèsson a l'Union Sovietica en una federacion fòrça mai laxa e d'amendrir lo centralismo politic.
 
En lo Nòu Tractat de l'Union se fasiá pas mai mencion de la URSS e s'utilizava pas mai lo mot [[Socialisme|socialista.]] Aqueste Nòu Tractat foguèt realizat en secrèt e quand lo Primièr Ministre Pávlov trobèt un borrolhon d'èst, los caps conservadores del partit o interpretèron coma la basa de la dissolucion de l'Union Sovietica e per aquesta rason optèron per filtrarlo a la premsa. Segontes lo contengut de dich tractat, la URSS èra a ponch de se dividir dins de divèrses Estats sobirans. Per aiçò decidiguèron s'afrontar a [[Mikhaïl Gorbachov|Gorbachov]] e reafirmar lo contraròtle central del Govèrn sobratz las republicas de la URSS.
 
== Govèrn e politica ==
L'Union Sovietica se creèccreèt en 1922. Se creèren a la debuta qualques organismes; malgrat aiçò, lo nòu Estat pas se institucionalizó fins a l'aprobacion en 1924 d'una nòva constitucion. La Constitucion de 1924 establissiá unas basas fondamentalas de l'Estat. L'organ legislatiu superior èra lo Sóviet Suprèm, escuelhut mejançant sufragio universal e format de doas camèras: lo Sóviet de l'Union e lo Sóviet de las Nacionalitats. La primièra de las camèras exercissiá los quites prètzfaches d'un parlament. Lo Sóviet de las Nacionalitats èra format de de representants de las divèrsas republicas federadas e autonòmas, en un nombre determinat per la lei. Autra font de poder parlamentari èra lo Congrès dels Sóviets, que s'amassava annalament e èra format de de representants de divèrses soviets de l'Union Sovietica. La Prefectura d'Estat èra encarnada dins un organ collectiu: lo Comitat Executiu Central de tota l'Union. Lo Govèrn o exercissiá un Conselh de Comissaris del Pòble. Ambedós organs èran escuelhuts pel Sóviet Suprèm. Fins a la siá mòrt en 1924, lo President del Conselh de Comissaris del Pòble foguèt [[Lenin|Lenin.]] En la Constitucion de l'Union Sovietica de 1924 s'incluguèt pel primièr còp l'estructura federala de l'Union Sovietica e lo drech de las republicas federadas a se separar de la URSS e s'establir coma d'Estats independentes. Se donava pas al partit una foncion considerabla dins l'Estat, coma se fariá òc mai tard en las autras constitucions.
 
L'Union Sovietica foguèt una [[Federacion|republica federala]] basada en quinze republicas jonhudas. A lo sieu còp, una seria d'unitats territorialas formavan las republicas. Las republicas aguèron tanben jurisdiccion pensada per protegir los interèsses de minoritats nacionalas. Las republicas avián las siás pròprias constitucions, que, amassa amb la Constitucion de l'Union, proporcionavan la division teorica del poder en l'Union Sovietica. Totas las republicas mens la RSFS de Rússia aguèron los sieus pròpris partits comunistas. En 1989, malgrat aiçò, lo PCUS e lo Govèrn central s'aproprièron tota autoritat significativa, en establint las politicas qu'avián d'executar los Govèrns de las republicas, óblasts, e de districtes.
64 369

cambiaments