Coleoptèr : Diferéncia entre versions

pas cap de resumit de modificacion
(Crèa en tradusissent la pagina « Coleoptera »)
 
{{Taxobox debuta | animal | Coleoptera | Coleoptera collage.png| Diferentas espècias de coleoptèrs}}
Los '''coleoptèrs''' ('''''Coleoptera''''') son un [[Òrdre (biologia)|òrdre]] d'[[Insecta|insèctes]] dotats d'[[elitre]] protejant lors alas. Lo mot « coleoptèr » ven del [[grèc]] ''κολεός'' « estug » e ''πτερόν'' « ala ». S'agís de l'òrdre que compta mai grand nombre d'espècias. Fòrça d'espècias o grops d'espècias an de noms vernaculars plan establit; los [[Escarabat|escarabats]], las [[Coccinellidae|galinetas]], los [[Cusson|cussons]], los carabs son de coleoptèrs. Vivon dins gaireben totes los [[Biotòp|biotòps]], levat en mitan polairs e oceanics. Possedisson mai sovent doas paras d'alas. La primièra para d'alas, a vegada pla colorada, nomenat [[elitre]] élytres, forma lo clòsc d'aqueles insèctes e la segonda para, las alas membranosas, s'utilizan per volat.
{{Taxobox | embrancament | Arthropoda}}
{{Taxobox | sosembrancament | Hexapoda}}
{{Taxobox | classa | Insecta}}
{{Taxobox | sosclassa | Pterygota}}
{{Taxobox | infraclassa | Neoptera}}
{{Taxobox | superòrdre | Endopterygota}}
{{Taxobox taxon | animal | òrdre | Coleoptera | [[Carl von Linné|Linnaeus]], [[1758]]}}
{{Taxobox fin}}
 
Los '''coleoptèrs''' ('''''Coleoptera''''') son un [[Òrdre (biologia)|òrdre]] d'[[Insecta|insèctes]] dotats d'[[elitre]]s protejant lors alas. Lo mot « coleoptèr » ven del [[grèc]] ''κολεός'' « estug » e ''πτερόν'' « ala ». S'agís de l'òrdre que compta mai grand nombre d'espècias. Fòrça d'espècias o grops d'espècias an de noms vernaculars plan establit; los [[Escarabat|escarabats]], las [[Coccinellidae|galinetas]], los [[Cusson|cussons]], los carabs son de coleoptèrs. Vivon dins gaireben totes los [[Biotòp|biotòps]], levat en mitan polairs e oceanics. Possedisson mai sovent doas paras d'alas. La primièra para d'alas, a vegada pla colorada, nomenat [[elitre]] élytres, forma lo clòsc d'aqueles insèctes e la segonda para, las alas membranosas, s'utilizan per volat.
 
== Generalitat ==
 
=== Tèsta ===
La tèsta es pro esclerificada e varia en talha. Las pèças bucalas son de tipe trissairas e se trapan a l'avant de la tèsta. Los uèis son compausats e plan variable d'una familha a l'autra. Coma pels Gyrinidae, que son espandits de biais a permetre una vista al dessús e en dejós de l'aiga. Se trapa tanben d'ocelles, d'ulhets simples mai sovent situats mai luènh, al suc dde la tèsta.
 
Las antenas son los organs màger per l'odorat. Pòdon tanben servir d'organs tactils per analizar lo mitan, de mejan de comunicacion per l'acoblement o encara de mejan de defensa. Las antenas son plan variablas dins las familhas de coleoptèrs. Mai, al sen d'una quita espècia, se trapa tanben de leugièras diferéncias entre los sèxes.
=== Alas ===
[[Fichièr:Cetonia_aurata_take_off_06_05172009.jpg|vinheta| Lo vòl d'una cetònia]]
Las alas anterioras, nomenadas elitres, son connectadas al pteratorax. Son espessas e opacas. Los elitres son pas utilizadas pendent lo vòl. Al repaus, cobrisson e aparan las alas posterioras, que son membranosas e mai fragilas. Per unes coleoptèrs, la capacitat de volar se perdèt. Dins aquela categoria i a, per exemple de [[Carab|carabs]], de cussons e d'espècias [[Desèrt|deserticas]] e cavernicòls. DansDins quelquesunas raresraras famillesfamilhas, leslos coléoptèrescoleoptèrs ne sontson pas capables de volervolar ete n'onttampauc également pasan d'élytreselitres. Per exemple de femes de la familha de las Phengodidae e de las Lampyridae possedisson ni alas e ni elitres.
 
=== Abdomèn ===
L'abdomèn es la partida rèire lo metatorax e se compausa d'una seriá d'anèls. Aqueles segments possedisson una seriá de pichon traucs, nomenats estigmats, que permeton a l'insècte de respirar. Los dos tipes màger son las tergitas (sus la fàcia dorsala) e las escleritas (sus la fàcia). Aquelas doas placas son articuladas lateralament (plora) per un replec membranar extensible (conjonctiveconjonctiva), lo replec tegumentari ploral. Per gaireben totes los coleoptèrs, los tergits son membranoses e son amagadas jos los elitres al repaus. Las escleritas son mai sovent mai largas e son plan visiblas jos l'abdomèn. Lor nivèl de esclerificacion pòt èsser plan variable. L'abdomèn a pas d'apendices, mas unes insèctes (per exemple<span></span>: Mordellidae) an de lòbes esternals articulats<ref>vie, Michael A. (2002). </ref>.
 
== Reproduccion e desvelopament ==
 
=== Referéncias extèrnas ===
* <span class="ouvrage" id="Tolweb">RéférenceReferéncia [http://tolweb.org/tree/phylogeny.html <span class="lang-en" lang="en">Tree of Life</span> Web Project] : [http://tolweb.org/Coleoptera ''Coleoptera''] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span></span><span class="ouvrage" id="Tolweb"></span>
* <span class="ouvrage" id="CatalogueofLife_taxon">RéférenceReferéncia <span class="lang-en" lang="en">[[Catalogue of Life]]</span> : [http://www.catalogueoflife.org/col/search/all/key/Coleoptera/match/1 '' Coleoptera''] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span></span><span class="ouvrage" id="CatalogueofLife_taxon"></span>
* <span class="ouvrage" id=" Faunaeur">RéférenceReferéncia Fauna Europaea : [http://www.faunaeur.org/full_results.php?id=10993 Coleoptera] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span></span><span class="ouvrage" id=" Faunaeur"></span>
* <span class="ouvrage" id=" TPDB">RéférenceReferéncia Fossilworks Paleobiology Database : [http://fossilworks.org/bridge.pl?action=taxonInfo&is_real_user=1&taxon_no=69148 Coleoptera] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span></span><span class="ouvrage" id=" TPDB"></span>
* <span class="ouvrage" id=" ITIS">RéférenceReferéncia [[Integrated Taxonomic Information System|ITIS]] : [http://www.cbif.gc.ca/acp/fra/siti/regarder?tsn=109216 Coleoptera] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : français">fr</abbr>)</span> (<span class="plainlinksneverexpand"><small>+ [http://www.itis.gov/servlet/SingleRpt/SingleRpt?search_topic=TSN&search_value=109216 version anglaise]</small></span> <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span>)</span>
* <span class="ouvrage" id=" ADW">RéférenceReferéncia Animal Diversity Web : [http://animaldiversity.org/accounts/Coleoptera/ Coleoptera] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span></span><span class="ouvrage" id=" ADW"></span>
* <span class="ouvrage" id=" NCBI">RéférenceReferéncia [[National Center for Biotechnology Information|NCBI]] : [http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=7041 Coleoptera] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span></span><span class="ouvrage" id=" NCBI"></span>
* <span class="ouvrage" id=" ARKive_search">RéférenceReferéncia [http://www.arkive.org/ Fonds documentaire ARKive] : [http://www.arkive.org/search.html?btnG.x=0&btnG.y=0&output=xml_no_dtd&client=arkive-info&site=arkive-info&ie=utf8&oe=utf8&num=20&proxystylesheet=tng-search&filter=0&getfields=*&q=Coleoptera ''Coleoptera''] <span class="indicateur-langue">(<abbr class="abbr" title="Langue : anglais">en</abbr>)</span></span><span class="ouvrage" id=" ARKive_search"></span>
 
=== Orientacion bibliografica ===
15 627

cambiaments