Dobrir lo menú principal

Cambiaments

Crèa en tradusissent la pagina « Unión Soviética »
 
Cada Republica Socialista Sovietica e cada ''Republica Socialista Sovietica'' Autonòma avián los sieus pròpris escuts d'armas, clarament inspirats en lo de l'Union Sovietica. L'escut de la URSS serviguèt tanben de basa per fòrça autres escuts d'Estats socialistas, coma la [[Republica Socialista Federala de Iogoslavia|Republica Federala Socialista de Yugoslavia]] e la [[Republica Democratica Alemanda]].
 
== Economia ==
[[Fichièr:DneproGES_1947.JPG|esquèrra|vinheta|250x250px|L'Estacion Idroelectrica Dniéper, una de las fòrça estacions idroelectricas poderosas en l'epòca de l'Union Sovietica.]]
L'Union Sovietica se convertiguèt dins lo primièr país en adoptar una economia planificada, que la produccion e distribucion de bens foguèron mejançant el centralizados e dirigits pel Govèrn. La primièra experiéncia bolchevique amb una economia de comando foguèt amb la politica del comunisme de guèrra, qu'impliquèt la nacionalizacion de l'industria, la distribucion centralizada de la produccion, la requisición coercitiva de la produccion agricòla e assages d'eliminar la circulacion de sòus, aital coma las entrepresas privadas e lo liure comèrci. Coma en 1921, aquò aviá agravat un severo escrancament economic causat per la guèrra, Lenin remplacèt al comunisme de guèrra per la Nòva Politica Economica (NEP), legalizando lo liure comèrci e la proprietat privada de las entrepresas mai pichonas. Amb aquò l'economia se recuperèt rapidament.<ref name="gregory2004"><span class="citation libro" id="CITAREFGregory.2C_Paul_R.2004">Gregory, Paul R. (2004). </span></ref>
 
Après un long debat entre los membres del Politburó en lo transcors del desvolopament economic, ja per 1928 e 1929, al ganhar lo contraròtle del país, [[Iòssif Stàlin|Iósif Stalin]] abandonèt la NEP e impulsèt una planificacion centrala complèta, en començant la colectivización forçada de l'agricultura. Los recorses foguèron mobilizats per l'industrializacion rapida, qu'amplièc enòrmament la capacitat sovietica en l'industria pesada e en de bens de capitala pendent lo decènni de 1930.<ref name="gregory2004">{{cita libro|autor=Gregory, Paul R.|título=The Political Economy of Stalinism: Evidence from the Soviet Secret Archives|páginas=218–20|editorial=Cambridge University Press|año=2004|url=http://books.google.com/books?id=hFHU5kaXhu8C&dq|isbn=978–0521533678}} </ref> La preparacion per la guèrra foguèt una de las principalas fòrças impulsoras darrièr de l'industrializacion, principalament a causa de la mesfisança dins lo mond capitalista exterior.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFMawdsley.2C_Evan1998">Mawdsley, Evan (1998). </span></ref> Coma resultat, la URSS passèt d'una economia majoritàriament agrària a una granda poténcia industriala, en dobrint lo camin per la siá aparicion coma una [[Superpoténcia|superpotencia]] après la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra Mondiala.]]<ref><span class="citation libro" id="CITAREFWheatcroft.2C_S._G..3B_Davies.2C_R._W..3B_Cooper.2C_J._M.1986">Wheatcroft, S. G.; Davies, R. W.; Cooper, J. M. (1986). </span></ref> Pendent la guèrra, l'infrastructura e l'economia sovietica sofriguèron una devastación massiva e requeriguèron una vasta reconstruccion.<ref>{{Ligam web|url=http://countrystudies.us/russia/12.htm}}</ref>
 
A principis dels ans 1940, l'economia sovietica èra arribada a èsser relativament autosuficiente; la màger part del periòde fins a la creacion del [[Conseu d'assisténcia economica mutuala|Comecon]], sonque una proporcion fòrça pichona de produchs nacionales foguèt comercializada internacionalament.<ref name="foreign trade">{{Ligam web|url=http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29}}</ref> Après la creacion del Blòc de l'Èst, lo comèrci exterior aumentèt rapidament. L'influéncia de l'economia mondiala en la URSS contunhava d'èsser limitada pels prèses intèrnes fixes e un monopòli estatal envolopa lo comèrci exterior.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFFMI_y_OCDE1991">FMI y OCDE (1991). </span></ref> Lo consum de granos e de manufacturas sofisticadas se convertiguèron en los principales articles d'importacion a l'entorn del decènni de 1960.<ref name="foreign trade">{{Ligam web|url=http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29}}</ref> Pendent la carrièra armamentística de la Guèrra Freda, l'economia sovietica foguèt agobiada per las despensas militèsses e pressionada fòrtament per una poderosa burocracia depenenta de l'industria d'armaments. Al meteis temps, l'Union Sovietica se convertiguèt en lo màger exportador d'armas dins lo tresen mond. Importantas quantitats de recorses sovietics pendent la Guèrra Freda foguèron assignats per l'ajuda dels autres Estats socialistas.<ref name="foreign trade">{{Ligam web|url=http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29}}</ref>
 
Dempuèi lo decènni de 1930 fins a lo sieu colpaso a de fins del decènni de 1980, la forma de foncionament de l'economia sovietica se mantenguèt essencialament sens de cambiaments. L'economia foguèt formalament dirigida per la planificacion centrala, menada a tèrme pel Gosplán e organizada en de plans quinquenales. Malgrat aiçò, en la practica, los plans foguèron extrèmament globales e provisionales, subjèctes a d'intervencions especialas per superioras. Totas las decisions economicas claus foguèron presas per las dirigentas politicas. L'assignacion de recorses e las mètas dels plans foguèron aperadas normalament en rublos, en luòc d'o far en de bens fisics. Lo crèdit èra desalentado, mas de forma generalisada. L'assignacion finala de la produccion s'atenguèt mejançant la contractacion relativament descentralizada, pas planificada. E mai se en teoria los prèses s'establiguèron legalament dempuèi amunt, en la practica los prèses reales se negocièron sovent e los ligams orizontales informales èran generalisats.<ref name="gregory2004"><span class="citation libro" id="CITAREFGregory.2C_Paul_R.2004">Gregory, Paul R. (2004). </span></ref>
 
Una seria de servicis basics foguèt finançada per l'Estat, tales coma l'educacion e la salut. En lo sector manufacturero, se li assignèt una màger prioritat a industria pesada e de defensa qu'a la produccion de bens de consum.<ref name="economy">{{Ligam web|url=http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+su0009%29}}</ref> Los bens de consum, mai que mai fòra de las grandas vilas, èran sovent escasses, de dolenta qualitat e d'eleccion limitada. Jos detla economia planificada, los consumidors avián pas gaireben cap influéncia sobratz la produccion, per çò que las cambiantes de demandas d'una populacion amb de màgers intradas podián pas èsser satisfachas amb los porgiments a de prèses rígidamente fixes.<ref name="hanson">Hanson, Philip. </ref> Una segonda granda economia pas planificada creishec al bòrd de la planificada en vigor a de nivèls basses, en proporcionant qualqu'uns dels bens e servicis que los planificadores podián pas ofrir. Amb la reforma de 1965, s'ensagèt la legalizacion de qualques elements de l'economia descentralizada.<ref name="gregory2004"><span class="citation libro" id="CITAREFGregory.2C_Paul_R.2004">Gregory, Paul R. (2004). </span></ref>
[[Fichièr:PIB_per_cápita_1920-1990.png|vinheta|400x400px|L'economia seguiguèt una trajectòria convergenta amb lo rèste de poténcias occidentalas fins al decènni de 1950, après çò cual comencèt a se demorar enrè. PIB per cápita 1920-1990, de païses seleccionats.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFMaddison2006">Maddison, Angus (2006). </span></ref>]]
E mai se las estatisticas de l'economia sovietica son notoriamente pauc confiables e lo sieu creissement economic malaisit aimar justament, segontes la majoritat de las fonts, l'economia contunhèt de créisher fins a intervengudi dels 80.<ref><span class="citation publicación" id="CITAREFBergson.2C_Abram1997">Bergson, Abram (1997). </span></ref><ref><span class="citation publicación" id="CITAREFHarrison.2C_Mark1993">Harrison, Mark (1993). </span></ref> Fins al decènni de 1950, l'economia sovietica experimentèt un creissement relativament naut e atenhiá a Cogant.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFGvosdev.2C_Nikolas2008">Gvosdev, Nikolas (2008). </span></ref> Malgrat aiçò, dempuèi de fins dels ans 50, lo creissement, e mai se encara suigió en essent positiu, declinèt constantament, fòrça mai rapid e consistentemente que dins d'autres païses, malgrat una rapida aumentacion en lo principal social (la taxa d'aumentacion de capitala foguèt sonque superada per [[Japon]]).<ref name="gregory2004"><span class="citation libro" id="CITAREFGregory.2C_Paul_R.2004">Gregory, Paul R. (2004). </span></ref>
 
En general, entre 1960 e 1989, lo taus de creissença de l'intrada per cápita en l'Union Sovietica foguèt un pauc superiora al promiei mondial (basat dins 102 païses). Malgrat aiçò, donat al fòrça naut nivèl d'inversion en principala fisic, al naut percentatge de personas amb educacion segondària e al bas creissement de la populacion, l'economia auriá d'aver fòrça creishut mai rapid. Segontes Stanley Fischer e William Easterly, lo registre de creissement sovietic èra entre «los pejors dins lo mond». Segontes los sieus calculs, l'intrada per cápita de l'Union Sovietica en 1989 auriá d'èsser estat dos còps màgers de çò qu'o èra, se l'inversion, l'educacion e la populacion aguèsson agut lo sieu tipic efècte sobratz lo creissement. Los autors atribuisson aqueste paure exercissi a la bassa productivitat del principal en l'Union Sovietica.<ref>{{Ligam web|autor=[[Stanley Fischer|Fischer, Stanley]]; [[William Easterly|Easterly, Willian]]|url=http://www-wds.worldbank.org/external/default/WDSContentServer/IW3P/IB/1994/04/01/000009265_3961006063138/Rendered/PDF/multi0page.pdf}}</ref>
 
En 1987, [[Mikhaïl Gorbachov|Mijaíl Gorbachov]] tractèt de reformar e revitalizar l'economia amb lo sieu programa de la ''perestroika.'' Las siás politicas relajaron lo contraròtle de l'Estat sobratz las entrepresas, mas encara pas permetiá la siá reemplazamiento per d'incentius de mercat, en resultant fin finala en una fòrta disminucion de la produccion. L'economia, que sofrissiá ja amb las bassas intradas per l'exportacion de petròli, comencèt a derrumbarse. Los prèses èran encara fixats, e granda part de las proprietats èra encara estatala fins a après la dissolucion de l'Union Sovietica.<ref name="gregory2004"><span class="citation libro" id="CITAREFGregory.2C_Paul_R.2004">Gregory, Paul R. (2004). </span></ref><ref name="hanson">Hanson, Philip. </ref> Pendent la màger part del periòde après la Segonda Guèrra Mondiala fins a lo sieu escrancament, l'economia sovietica foguèt la segonda mai granda del mond per PIB (PPA), e mai se en de tèrmes [[Produch interior brut|per cápita]] lo [[Produch interior brut|PIB]] sovietic èra per darrièr dels païses del primièr mond.<ref>{{Ligam web|autor=Central Intelligence Agency|url=http://www.theodora.com/wfb/1990/rankings/gdp_million_1.html}}</ref><ref>{{Ligam web|autor=Central Intelligence Agency|url=http://www.theodora.com/wfb/1991/rankings/gdp_per_capita_0.html}}</ref>
 
=== Energia ===
[[Fichièr:1987_CPA_5858.jpg|drecha|vinheta|Un sagèth sovietic que representava lo 30 aniversari de l'Organisme Internacional d'Energia Atomica.]]
Lo besonh de combustible en la URSS amendriguèt dempuèi lo decènni de 1970 fins a la de 1980, tant en rublos per tona de produchs socials brutes coma en rublos per de produchs industriales.<ref name="sovietenergydemanddecline"><span class="citation libro" id="CITAREFWilson1983">Wilson, David (1983). </span></ref> A la debuta, aquesta disminucion aumentèt fòrça rapidament, mas foguèt desacelerándose gradualmente entre 1970 e 1975.
 
Dempuèi 1975 e 1980, la URSS aguèt un creissement lent, sonque del 2,6 per cent.<ref>Wilson 1983, p. 295.</ref> L'istorian David Wilson, creguèt que l'industria del gas representava lo 40 per cent de la produccion de combustible sovietic a de fins de sègle, mas la siá teoria se concretèt pas a causa de l'escrancament de la URSS.<ref>Wilson 1983, p. 297.</ref> Teoricament, l'Union Sovietica, auriá contunhat d'aver un taus de creissença economic del 2 al 2.5 per cent pendent lo decènni de 1990 a causa dels camps energetics sovietics.<ref>Wilson 1983, p. 297–99.</ref> Malgrat aiçò, lo sector energetic afrontèt fòrça dificultats, entre elas las nautas despensas militèsses del país e las relacions ostilas amb [[Occident|Cogant]] (èra pre Gorbachov).<ref>Wilson 1983, p. 299.</ref>
 
En 1991, l'Union Sovietica aviá una ret de ductos de 82.000 quilomètres per petròli crus e autre de 206.500 quilomètres per [[Gas naturau|gas natural.]]<ref name="ciacom">{{Ligam web|url=http://www.theodora.com/wfb1991/soviet_union/soviet_union_communications.html|autor=Central Intelligence Agency}}</ref> Lo [[petròli]], los produchs a derivats del meteis, lo gas natural, los metals, la fusta, los produchs agricòlas e una granda varietat de produchs manufacturados, principalament maquinària, d'armas e d'equipas militèsses, foguèron exportats.<ref name="CIA">{{Ligam web|autor=Central Intelligence Agency|url=http://www.theodora.com/wfb1991/soviet_union/soviet_union_economy.html}}</ref> Pendent lo decènni de 1970 e 1980, l'Union Sovietica dependiá fòrtament de las exportacions de combustibles de fossils per obténer de devisas.<ref name="foreign trade">{{Ligam web|url=http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field%28DOCID+su0391%29}}</ref> En lo sieu apogeo en 1988, anèt lo màger productor e lo segond màger exportador de crus, superada sonque per [[Arabia Saudita]].<ref><span class="citation libro" id="CITAREFHardt.2C_John_Pearce.3B_Hardt.2C_John_P.2003">Hardt, John Pearce; Hardt, John P. (2003). </span></ref>
 
=== Sciéncia e tecnologia ===
[[Fichièr:Mir_on_12_June_1998edit1.jpg|drecha|vinheta|L'estacion MIR foguèt l'estacion espaciala mai avançada bastida per l'umanitat fins a la consolidacion de l'Estacion Espaciala Internacionala.]]
L'Union Sovietica ponèt fòrça enfasi en la sciéncia e tecnologia dins la siá economia, malgrat aiçò, las capitadas sovieticas mai notablas en la tecnologia, coma produsir lo primièr satellit espacial, per çò de general foguèron a cargue dels militars.<ref name="science&technology">{{Ligam web|url=http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+su0413%29}}</ref><ref name="economy">{{Ligam web|url=http://rs6.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field%28DOCID+su0009%29}}</ref> Lenin cresiá que la URSS superariá jamai dins lo mond desvolopat se demorava endarrierada tecnológicamente coma èra. Las autoritats sovieticas demostrèron lo sieu compromís amb la cresença de Lenin, mejançant lo desvolopament de massivas rets d'organizacions d'investigacion e desvolopament. En 1989, los scientifics sovietics èran entre los melhors especialistas capacitados del mond dins de divèrses airals, tales coma l'energia fisica, de determinats airals de la medecina, las matematicas, la soldadura e en las tecnologias militèsses. A causa de la rígida planificacion estatala e a la burocracia, los sovietics demorèron fòrça per darrièr tecnológicamente en la quimia, la biologia e en las computadoras, en comparason amb lo rèste de [[Occident|Cogant]].
 
Lo Projècte Sócrates, jos detla administracion Reagan, determinèt que l'Union Sovietica aviá abordat l'aquesiment de la sciéncia e tecnologia d'una manièra radicalament desparièra que los Estats Units li utilizava a el en aqueste moment. En lo cas dels Estats Units, la priorización economica èra utilizada pel legat d'investigacion e desvolopament autoctòn; e o vesiá coma lo mièg per aquerir la sciéncia e tecnologia tant en lo sector privat coma en lo public. Pel contrari, l'Union Sovietica foguèt l'ofensiva e defensiva en manobrar l'aquesiment e utilizacion de la tecnologia dins tot lo mond, per aital aumentar la ventaja competitiva qu'aviá aquerit tre la tecnologia, mentre previege que los Estats Units aqueriscan una ventaja competitiva. En mai, la planificacion basada en tecnologia de l'Union Sovietica èra executada de manièra centralizada, centrada dins lo Govèrn qu'empachava enòrmament la siá flexibilitat. Aquesta significativa fauta de flexibilitat foguèt aprofiechada pels Estats Units per socavar la fòrça de l'Union Sovietica e aital promòure la siá reforma.<ref><span class="citation publicación" id="CITAREFMacFarland3_de_mayo_de_1990">MacFarland, Margo (3 de mayo de 1990). </span></ref><ref><span class="citation noticia">Deckert, R.A. (10 de octubre de 1990). </span></ref><ref><span class="citation noticia">«U.S. Firms Must Trade Short-Term Gains for Long-Term Technology Planning». </span></ref>
 
=== Transpòrt ===
[[Fichièr:Flag_of_the_Aeroflot.svg|vinheta|Bandièra de la Aeroflot en l'èra sovietica.]]
Lo transpòrt foguèt un compausant clau de l'economia del país. La centralizacion economica pendent los decènnis de 1920 e 1930 condusiguèt al desvolopament de l'infrastructura a granda escala, particularament l'establiment de Aeroflot, la màger entrepresa d'aviacion sovietica.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFHighman.2C_Robert_D.S..3B_Greenwood.2C_John_T..3B_Hardesty.2C_Von1998">Highman, Robert D.S.; Greenwood, John T.; Hardesty, Von (1998). </span></ref> Lo país aviá una granda varietat de mejans de transpòrt per tèrra, d'aiga e aire.<ref name="ciacom">{{Ligam web|url=http://www.theodora.com/wfb1991/soviet_union/soviet_union_communications.html|autor=Central Intelligence Agency}}</ref> Malgrat aiçò, a causa de la marrida mantenença, la màger part del transpòrt civil per rota, d'aiga e aire èran anticuados e tecnológicamente endarrierats en comparason amb lo rèste de Cogant.<ref name="twocerofive">Wilson 1983, p. 205.</ref>
 
Lo transpòrt ferroviari sovietic foguèt lo mai grand e lo mai intensament utilizat dins lo mond, foguèt tanben mai desvolopat que dins la majoritat de los sieus omològs occidentales.<ref name="twocerofive">Wilson 1983, p. 205.</ref><ref>Wilson 1983, p. 201.</ref> A de fins de 1970 e de començaments de 1980, los economistas sovietics demandavan lo bastiment de mai rotas per aliviar part de la carga dels camins de fèrre e melhorar lo pressupòst public sovietic.<ref>Ambler, Shaw and Symons 1985, p. 166–67.</ref> La ret de rotas e l'industria de l'automobila demorèron subdesarrolladas, e las [[Rota|rotas]] de tèrra èran comunas en los entorns de las vilas mai importantas.<ref>Ambler, Shaw and Symons 1985, p. 168.</ref><ref>Ambler, Shaw and Symons 1985, p. 168.</ref><ref name="Ambler 1985, p. 167">Ambler, Shaw and Symons 1985, p. 167.</ref> Los projèctes sovietics de mantenença mostrèron èsser emplàsticas de se far cargue quitament de las paucas rotas qu'aviá dins lo país. Pendent la primièra mitat decènni de 1980, las autoritats sovieticas tractèron de resòlver lo problèma de las rotas en ordenant lo bastiment de de autras nòvas.<ref name="Ambler 1985, p. 167">Ambler, Shaw and Symons 1985, p. 167.</ref> Mentretant, l'industria automotriz creishie a un ritme mai rapid que lo bastiment de rotas.<ref>Ambler, Shaw and Symons 1985, p. 169.</ref> La ret de rotas subdesarrollados amièc a una creissenta demanda de [[transpòrt public]].<ref>Fondo Monetario Internacional y Organización para la Cooperación y el Desarrollo Económico 1991, p. 56.</ref>
 
=== Formas de proprietat ===
En l'Union Sovietica aguèt doas formas basicas de proprietat, la ''proprietat individuala'' e la ''proprietat collectiva'' (de proprietat conjoncha, qu'en la practica èra cooperativa o estatala). Aquesta èra fòrça desparièra tant en lo sieu contengut coma en la siá condicion juridica. Segontes las teorias comunistas, lo principal (los mejans de produccion) poiriá pas èsser de proprietat privada, escarte de qualques pichonas excepcions. Après la fin de la flexibilización a cuert tèrme de la Nòva Politica Economica de [[Lenin]], quina proprietat industriala que siá e de terrens passèt a èsser proprietat comuna dels abitants, o siá de la proprietat estatala, respectivament. La proprietat individuala podiá èsser compausada unicament per de bens personals, es dire, los de principal (los mejans de produccion) èran automaticament de proprietat estatala o cooperativa.
 
== Geografia ==
L'Union Sovietica ocupèt la porción orientala del [[Euròpa|continent europèu]] e la porción septentrionala del [[Asia|continent asiatic.]] La màger part del país demorava al nòrd de 50° de latitud nòrd e cobrissiá un airal total d'aperaquí 22 402 200 km². A causa del grand tamaño de l'Estat, lo climat variava fòrça, dempuèi subtropical e [[Clima continentau|continental]] a subártico e polar, Lo 11 % de la tèrra èra cultivable, 16 % èran de pradas e pastura, lo 41 % [[bòsc]], e 32 % foguèt declarat coma «d'autres» (en inclusent la tundra).
 
L'Union Sovietica mesurava unes 10 000 quilomètres dempuèi [[Kaliningrad|Kaliningrado]], en l'oèst, dins l'Isla de Ratmánova (d'Islas Diómedes), en l'Estrech de Bering, aperaquí l'equivalent a la distància d'Edimburg, [[Escòcia]], a l'èst de Nome, [[Alaska|Alaska.]] Dempuèi la punta de la Peninsula de Taimir, en l'Ocean Ártico, dins lo pòble d'Asia Central de Kushka, près de la frontièra afgana, i a gaireben 5000 quilomètres de terren, en la siá màger part escabroso e inhóspito. L'amplada totala dels [[Estats Units d'America|Estats Units]] continentales demorariá compresa entre las extrèmas frontièras septentrionala e meridional de l'Union Sovietica.
 
== Demografia ==
{| class="toc" style="float: left; text-align: center; margin-right: 10px; font-size: 90%;" cellpadding="0" cellspacing="0" width="28%"
! colspan="8" style="color: white;" bgcolor="black" |Principalas vilas de l'Union Sovietica (1970)
|- bgcolor="#efefef"
! width="4%" |Posicion
! width="87%" |Vila
! width="9%" |Populacion
|-
|1ª
|'''[[Moscòu]]'''
| align="right" |7.061.000
|-
|2ª
|'''[[Sant Petersborg|Leningrado]]'''
| align="right" |3.706.000
|-
|3ª
|'''[[Kyiv|Kiev]]'''
| align="right" |1.417.000
|-
|4ª
|'''[[Tashkent]]'''
| align="right" |1.241.000
|-
|5ª
|'''[[Bakó]]'''
| align="right" |1.196.000
|-
|6ª
|'''Gorki'''
| align="right" |1.120.000
|-
|7ª
|'''Novosibirsk'''
| align="right" |1.064.000
|-
|8ª
|'''Sverdlovsk'''
| align="right" |961.000
|-
|9ª
|'''Kúibishev'''
| align="right" |882.000
|-
|10ª
|'''[[Tbilissi|Tiflis]]'''
| align="right" |842.000
|-
|11ª
|'''[[Donetsk]]'''
| align="right" |841.000
|-
|12ª
|'''Kazán'''
| align="right" |821.000
|}
Los primièrs cinquanta ans del sègle XX en la [[Empèri Rus|Rússia zarista]] e l'Union Sovietica foguèt marcada per una succession de desastres, cadun acompanhat per de pèrdas de grandas quantitats de populacion. L'excès de mòrts en lo transcors de la [[Primièra Guèrra Mondiala]] e la [[Guèrra Civila Russa]] (en inclusent la fam de la postguèrra) ascendieron a un total de 18 milions, unes 10 de milions en lo decènni de 1930, e mai de 26 milions entre 1941 e 1945.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFMark_Harrison18_de_julio_de_2002">Mark Harrison (18 de julio de 2002). </span></ref><ref name="1930s">Geoffrey A. Hosking (2001). </ref> La populacion sovietica en la postguèrra foguèt de 45 a 50 milions mendres de çò que foguèsse estat se lo creissement demografic de la preguerra aguès contunhat.<ref name="Geoffrey A. Hosking 2006 242"><span class="citation libro" id="CITAREFGeoffrey_A._Hosking2006">Geoffrey A. Hosking (2006). </span></ref>
 
La [[Taus de natalitat|taxa bruta de natalidad]] de la URSS se redusiguèt de 44,0 per mil en 1926 a 18,0 en 1974, en granda part a causa de la creissenta urbanizacion e a l'aumenti promiei de l'edat dels matrimònis. La taxa bruta de mortalitat demostrèt aital una disminucion graduala – de 23,7 per mil en 1926 a 8,7 en 1974. En general, las taxas de naissença de las republicas del sud en Transcaucasia e Asia Central foguèt considerablament superior a las de la part septentrionala de l'Union Sovietica, e en qualques cases aumentèt quitament en lo periòde posterior a la Segonda Guèrra Mondiala, un fenomèn atribuit en partida a las mendres taxas d'urbanizacion e als matrimònis tradicionalament mai primairencs en las republicas del sud.<ref name="GSE"><span class="citation libro" id="CITAREFGovernment_of_the_USSR1977">Government of the USSR (1977). </span></ref> L'Euròpa sovietica se desplacèt cap a la fertilitat de sub-remplaçament, del temps que l'Asia Centrala sovietica contunhèt de mostrar un creissement de la populacion fòrça per lo dessús del nivèl de la fertilitat de remplaçament.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFAnderson.2C_Barbara_A.1990">Anderson, Barbara A. (1990). </span></ref>
[[Fichièr:USSR_Population_1974.jpg|esquèrra|vinheta|300x300px|Mapa de la distribucion de la populacion de l'Union Sovietica en 1974.]]
Lo decènni de 1960 e 1970 foguèt testimòni d'una reversión en la trajectòria decreissenta de la taxa de mortalitat en la URSS e aquò se notèt sustot entre los òmes en edat de trabalhar, mas èra tanben qualquarren comuna en Rússia e dins d'autres airals predominantemente eslavas del país.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFVallin.2C_J..3B_Chesnais.2C_J.C.1970">Vallin, J.; Chesnais, J.C. (1970). </span></ref> Una analisi de las donadas oficialas del decènni de 1980 demostrèt qu'après s'empejorar a de fins del decènni de 1970 e de principis dels 80, la mortalitat adulta comencèt a melhorar nauament.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFRyan.2C_Michael28_de_mayo_de_1988">Ryan, Michael (28 de mayo de 1988). </span></ref> La taxa de mortalitat infantila aumentèt de 24,7 en 1970 a 27,9 en 1974. Qualques investigadors considèran que l'ascens foguèt real en la siá majoritat, a consequéncia del empeoramiento de las condicions de salut e los servicis.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFDavis.2C_Christopher.3B_Feshbach.2C_Murray">Davis, Christopher; Feshbach, Murray. </span></ref> L'aumentacion en la mortalitat adulta e infantila foguèt pas explicat o defendut pels foncionaris sovietics, e lo Govèrn sovietic daissèt simplament de publicar totas las estatisticas de mortalitat pendent dètz ans. Los demógrafos e d'especialistas en salut sovietica demorèron en silenci en çò que toque a l'aumentacion de la mortalitat fins a de fins dels ans 1980, quand se reprenguèt la publicacion de las donadas de mortalitat e los investigadors poguèren indagar en las veritablas causas.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFKrimins.2C_Juris3.E2.80.937_de_diciembre_de_1990">Krimins, Juris (3–7 de diciembre de 1990). </span></ref>
 
=== Grops étnicos ===
L'Union Sovietica foguèt un país fòrça divèrs étnicamente, amb mai de 100 grops étnicos distintos. La populacion totala foguèt aimada en 293 milions en 1991 e segontes una estimacion de 1990, la majoritat èra russa (50,78 %), seguits pels ucranianos (15.45 %) e uzbekos (5,84 %).<ref name="cia">{{Ligam web|url=http://www.theodora.com/wfb1991/soviet_union/soviet_union_people.html|autor=Central Intelligence Agency}}</ref>
 
Totes los ciutadans de l'Union Sovietica avián la siá pròpria filiación étnica que figurava en lo document d'identitat. L'origina étnico d'una persona èra escuelhut a l'edat de 16 ans pels paires del mainat; s'aquestes èran pas d'acòrd, al mainat se li assignava automaticament l'origina étnico de la maire.<ref>Comrie 1981, p. 2.</ref> Degut en partida a las politicas sovieticas, qualqu'uns dels grops étnicos pichones èran considerats coma part dels mai grandes, coma los mingrelios de la RSS de Georgia, que foguèron classificats amb los lingüisticament ligats georgianos.<ref>Comrie 1981, p. 3.</ref>
 
=== Nacionalitats ===
Lo vast Estat multinacional que los bolcheviques heredaron après la siá [[Revolucion Russa|revolucion]] foguèt creat per l'expansion zarista pendent gaireben quatre sègles. Qualques grops de nacions se jonhèron volontàriament dins l'Estat, mas la majoritat foguèt jonhuda a la fòrça. Generalament, los russes e la majoritat de la populacion pas russa de l'empèri partegèron pauc en çò que tanh a cultura, religion e idiòma.<ref>[http://www.historytoday.com/MainArticle.aspx?m=31575&amid=30229744 Rulers and Victims: The Russians in the Soviet Union], History Today.</ref> Fòrça sovent, dos o mai de nacionalitats divèrsas foguèron plaçadas en lo meteis territòri. Doncas, los antagonismos nacionales se desvolopèron amb los ans non solament contra los russes, mas sovent entre qualques de las nacions subjèctas tanben.<ref>{{Ligam web|url=http://www.historytoday.com/geoffrey-hosking/rulers-and-victims-russians-soviet-union|autor=Hosking, Geoffrey}}</ref>
 
Pendent près de setanta ans, los caps sovietics avián mantengut que los fretaments entre las fòrça nacionalitats de l'Union Sovietica èran estats eradicadas e que l'Union Sovietica consistissiá en una familha de nacions que vivián armoniosamente amassa. Pas obstante, lo fermento nacional que gigotèt a l'Union Sovietica en los [[Annadas 1980|ans ochanta]] provèt que dicha afirmacion aviá pas màger asidero amb la realitat, doncas las religions e de culturas tradicionalas reemergerían a la mai pichona oportunitat. Aquesta realitat qu'afrontavan Gorbachov e las siás collègas signifiquèt que, davant la pauca confidança en lo tradicional emplec de fòrça, lor calguèsse trobar de solucions alternativas a fin d'evitar la dissolucion de l'Union Sovietica.
 
Las concessions autrejadas a las culturas nacionalas e l'autonomia limitada tolerada en las republicas de l'Union pendent los ans 1920 amièren al desvolopament d'elèits nacionales e a un anautit sens d'identitat nacionala. La repression subsecuente e la rusificación provoquèron lo resentimiento contra la dominacion de la part de Moscòu e promoguèron lo posterior creissement de la consciéncia nacionala. Los sentiments nacionales foguèron exacerbados dins l'Estat multinacional sovietic per la competéncia incrementada pels recorses, de servicis e de trabalhs.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/asia-pacific/4420922.stm Russians left behind in Central Asia], BBC News, November 23, 2005.</ref>
 
== Benestar social ==
 
=== Educacion ===
[[Fichièr:Milovice_soviet_pupils.jpg|drecha|vinheta|Estudiants sovietics pendent una visita a Milovice, [[Checoslovaquia]] en 1985.]]
Abans de 1917, en l'Empèri rus, l'educacion èra inaccesible o de malaisit accès per la màger part de la populacion, mai que mai pel proletariat urban e las familhas de camparòlas. Existissiá pas educacion publica gratuita. Las estimacions de 1917 enregistrèron que dempuèi un 75 al 85 per cent de la populacion russa èra analfabèta.[Cita <sup>''requerida]''
[[Categoría:Wikipedia:Artículos con pasajes que requieren referencias]]</sup>
 
Après de la revolucion Anatoli Lunacharski se convertiguèt en lo Comisariado Popular d'Educacion de la Rússia Sovietica. Dempuèi un començament, las autoritats sovieticas faguèron un grand hincapié en l'alfabetizacion de la populacion. Las personas qu'èran alfabetizadas èran contractadas automaticament coma de professors. Pendent un breve periòde, la qualitat foguèt sacrificada per la quantitat. Cap a 1940, Iósif Stalin poguèt anonciar que l'analfabetisme èra estat eliminat del país. Après la [[Dusau Guèrra Mondiau|Granda Guèrra Patriótica]], lo sistèma educatiu del país s'amplièc considerablament. En lo decènni de 1960, gaireben totes los mainats sovietics avián accès a l'educacion primària e segondària, excepto aqueles que vivián dins de zònas remotas. [[Nikita Khrushchov|Nikita Jrushchov]] Tractèt de far l'educacion encara mai accessibla, en li daissant clar als mainats que l'educacion èra estrechamente ligada als besonhs de la societat. Ideológicamente, L'educacion èra considerada fondamentala per la creacion del Nòu òme sovietic.<ref><span class="citation libro">Law, David A. (1975). </span></ref>
 
L'accès a l'educacion superiora èra limitat: sonque lo 20 per cent de totes los aspirants èran acceptats. Lo rèste entrava dins lo mercat de trabalh o apreniá un mestièr dins una Escòla Tecnica Vocacional o en un Technicum, d'autra escòla tecnica superiora. En mai, los estudiants de familhas de dudosa confiabilidad politica solien èsser excluses de l'educacion superiora.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFShelley.2C_Louise1996">Shelley, Louise (1996). </span></ref> En aqueste sens, l'administracion de Brézhnev introdusiguèt una nòrma qu'exigissiá a totes los aspirants universitaris presentar una referéncia del secretari local del partit Komsomol.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFShlapentokh.2C_Vladimir1990">Shlapentokh, Vladimir (1990). </span></ref> Segontes las estatisticas de 1986, lo nombre d'estudiants per cada 10.000 d'abitants foguèt de 181 per l'Union Sovietica, en comparason amb los 517 pels Estats Units.<ref name="education"><span class="citation libro" id="CITAREFPejovich.2C_Svetozar1990">Pejovich, Svetozar (1990). </span></ref>
 
=== Assisténcia medicala ===
En 1917, abans de la revolucion bolchevique, las condicions de salut èran fòrça per darrièr dels païses desvolopats. Coma Lenin soslinhèt mai tard, ''«O lo piojo derròta al socialisme o lo socialisme derròta als piojos».''<ref name="lane">Lane 1992, p. 353.</ref> Lo principi sovietic de l'assisténcia medicala foguèt concebut pel Comisariado del Pòble per la Salut Publica en 1918. L'assisténcia medicala anava èsser controtlada per l'Estat e se prestariá als sieus ciutadans de forma gratuita. L'article 42 de la Constitucion sovietica de 1977 li donèt a totes los ciutadans lo drech a la proteccion de la salut e l'accès liure a quina institucion que siá de salut en l'Union Sovietica. Malgrat aiçò, lo sistèma de salut de l'Union Sovietica poguèt pas satisfar totes los besonhs de lo sieu pòble.<ref>Lane 1992, p. 360.</ref> Abans de que Leonid Brézhnev arribès al poder, la medecina socializada sovietica foguèt vista amb un naut aima per fòrça especialistas estrangièrs. Malgrat aiçò aquò cambièt; tre la ascensión de Brézhnev e la tenencia de [[Mikhaïl Gorbachov|Mijaíl Gorbachov]] coma cap, lo sistèma de salut sovietica foguèt criticat fòrtament per fòrça errors basics, tales coma la qualitat del servici e l'irregularitat en la siá disposicion.<ref>Lane 1992, p. 352.</ref> Pendent lo XIX Congrès del Partit Comunista de l'Union Sovietica, lo Ministre de la Salut Yevgueni Cházov, en mai de destacar la capitada sovietica per aver la majoritat dels mètges e espitals dins lo mond, reconeguèt las deficiéncias del sistèma e considerèt que s'èra degalhat miles de milions de rublos sovietics.<ref>Lane 1992, p. 352–53.</ref>
 
Après la pren de poder comunista, pugèt l'expectativa de vida per totas las edats. Aquesta estatistica foguèt utilizada per las autoritats per «demostrar» que lo [[Socialisme|sistèma socialista]] èra superior al [[Capitalisme|sistèma capitalista.]] Los melhoraments contunhèron pendent lo decènni de 1960, quand l'esperança de vida en l'Union Sovietica superèt la dels [[Estats Units d'America|Estats Units.]] Se mantenguèt pro estable pendent de divèrses ans, e mai se en lo decènni de 1970, davalèt leugièrament, probablament a causa de l'abús de l'alcoòl. La majoritat de las fonts occidentalas culpèron al creissent abús de l'alcoòl e a la dolenta assisténcia medicala; aquesta teoria foguèt tanben acceptada implícitament per las autoritats sovieticas. Al meteis temps, la mortalitat infantila comencèt a aumentar e per aquò, après 1974, lo Govèrn daissèt de publicar estatisticas sobre aqueste tèma. Aquesta tendéncia pòt en partida s'explicar pel drástico aumentacion en lo nombre de embarazos en la part asiatica del país a on la mortalitat infantila èra mai nauta, mentre amendrissiá notablament en la part europèa mai desvolopada de l'Union Sovietica.<ref name="SeemingParadox"><span class="citation libro" id="CITAREFDinkel.2C_R.H.1990">Dinkel, R.H. (1990). </span></ref>
 
=== Grops religioses ===
A. L. Eliseev Escriguèt qu'en una reünion de la comission antioreligiosa del Comitat Central del Partit Comunista de tota l'Union (bolchevique) presidida per E. Laroslavskii E qu'aguèt luòc lo 23 de mai de 1929, las cresentas dins lo país foguèron aimadas en lo 80 %. Pòt pas s'escartar qu'aqueste percentatge foguèt qualquarren subestimado, per demostrar la capitada de la lucha contra la religion.<ref><span class="citation libro" id="CITAREFMandelstam_Balzer">Mandelstam Balzer, Marjorie. </span></ref>
 
Lo [[cristianisme]] e l'Islam aguèron lo màger nombre de adeptos entre los ciutadans religioses de l'Estat sovietic.<ref name="dailylife"><span class="citation libro" id="CITAREFEaton.2C_Katherine_Bliss2004">Eaton, Katherine Bliss (2004). </span></ref> Lo cristianisme oriental predominaba entre los crestians, amb tradicionala [[Glèisa Ortodòxa Russa|Glèisa ortodoxa russa]] en essent la denominacion crestiana mai granda de l'Union Sovietica. Aperaquí lo 90 per cent dels musulmanes de l'Union Sovietica èran [[Sunisme|sunnitas]], amb los [[Chiisme|chiitas]] concentrats en la [[Republica Socialista Sovietica d'Azerbaitjan|Republica Socialista Sovietica d'Azerbaidjan.]]<ref name="dailylife"><span class="citation libro" id="CITAREFEaton.2C_Katherine_Bliss2004">Eaton, Katherine Bliss (2004). </span></ref> Los grops pichones inclusián, [[Glèisa Catolica Romana|catolics]], [[Judaïsme|josius]], [[Bodisme|bodistas]] e una varietat de denominacions [[Protestantisme|protestantes]].<ref name="dailylife"><span class="citation libro" id="CITAREFEaton.2C_Katherine_Bliss2004">Eaton, Katherine Bliss (2004). </span></ref>
 
L'influéncia religiosa èra estada fòrta en l'Empèri rus e la Glèisa ortodoxa russa gaudissiá d'un estatus privilegiat coma la Glèisa de la monarquia en participant en la realizacion de foncions oficialas de l'Estat.<ref name="Simkin 2003"><span class="citation libro" id="CITAREFSilvio_Ferrari2003">Silvio Ferrari; W. Cole Durham, Elizabeth A. Sewell (2003). </span></ref> Lo periòde immediat après l'establiment de l'Estat sovietic incluguèt una lucha contra la Glèisa ortodoxa, que los revolucionaris li consideravan a el una aliada de l'ex classa dominante.<ref name="Simon 1974, 64-65">Simon 1974, pp. 64–65.</ref>
 
En lo Drech sovietic, la ''«libertat per celebrar de servicis religioses»'' èran garantits constitucionalmente, e mai se lo Partit Comunista considerava a la religion coma incompatible amb l'esperit [[Marxisme|marxista]] del [[Materialisme|materialismo scientific.]]<ref name="Simon 1974, 64-65">Simon 1974, pp. 64–65.</ref> En la practica, lo sistèma sovietic se soscriguèt a una interpretacion restrictiva d'aqueste drech e utilizèt en fach una varietat de mesuras oficialas per desalentar la religion e frenar las activitats dels grops religioses.<ref name="Simon 1974, 64-65">Simon 1974, pp. 64–65.</ref>
[[Fichièr:St_Basils_Cathedral-500px.jpg|vinheta|302x302px|La Catedrala de San Basilio plaçada dins la [[Plaça Roja|plaça roja]] en [[Moscòu]] foguèt la maximala icòna de la religion en l'Union Sovietica.]]
Lo decrèt de 1918 del Conselh de Comissaris del Pòble qu'establissiá a la Republica Socialista Federatiua Sovietica de Rússia coma un Estat secular decretèt tanben que «l'ensenhament de la religion en totes [los luòcs] a on s'ensenhen de matèrias d'aprendissatge general, es proïbida. ''Los ciutadans pòdon ensenhar e pòdon aprene religion en privat.»''<ref name="Simon 1974, 209">Simon 1974, p. 209.</ref> Entre d'autras restriccions, las aprovadas en 1929, amb mièg decènni de Govèrn de Stalin, inclusián de proïbicions exprimisses d'una varietat d'activitats de la glèisa, en inclusent de reünions organizadas per l'estudi de Bíblia.<ref name="Simon 1974, 64-65">Simon 1974, pp. 64–65.</ref> Miles D'establiments tantes de crestians coma pas crestianes foguèron barrats en los decènnis de 1920 e 1930 e, en 1940, foguèron barradas pas mens del 90 per cent de las glèisas, sinagogas e de mesquitas qu'avián #operar en 1917.<ref name="Atwood 2001, 311"><span class="citation libro" id="CITAREFAtwood.2C_Craig_D.2001">Atwood, Craig D. (2001). </span></ref>
 
Convencut que lo antisovietismo religiós s'èra convertit en una causa del passat, lo Govèrn de Stalin comencèt a se trasladar cap a una politica mai moderada en çò que toque a la religion en lo decènni de 1930.<ref name="Janz 1998, 38-39">Janz 1998, pp. 38–39.</ref> Los establiments religioses sovietics se congregaron abrumadoramente per apiejar l'esfòrç belic pendent la [[Front de l'Èst|guèrra amb l'Alemanha nazi.]] Al mitan d'autras adaptacions a la fe religiosa, las glèisas foguèron redobridas, la Ràdio Moscòu comencèt a transmetre un orari religiós e en 1943 foguèt celebrat una amassada istorica entre Stalin e lo Patriarca Sergio I de Moscòu, lo cap de la Glèisa Ortodoxa en aqueste alavetz.<ref name="Janz 1998, 38-39">Janz 1998, pp. 38–39.</ref> La tendéncia generala d'aqueste periòde foguèt un increment de l'activitat religiosa entre las cresentas de totas las religions.<ref name="Ro'i 1995, 263"><span class="citation libro" id="CITAREFRo.27i.2C_Yaacov1995">Ro'i, Yaacov (1995). </span></ref>
 
Lo sistèma sovietic s'afrontèt nauament amb las glèisas jol lideratge del Secretari General [[Nikita Khrushchov|Nikita Jrushchov]], qu'aguèt la caracteristica d'èsser un periòde a on lo [[Ateïsme|ateísmo]] foguèt enfatizado en lo curriculum educatiu e a on de nombrosas publicacions estatalas promoguèron d'opinions atèas.<ref name="Janz 1998, 38-39">Janz 1998, pp. 38–39.</ref> Entre 1959 e 1965, lo nombre de glèisas queiguec de 20.000 a 10.000, e lo nombre de sinagogas descenèt de 500 a 97.<ref name="Nahaylo & Swoboda 1990, 144"><span class="citation libro" id="CITAREFNahaylo.2C_Bohdan_.26_Victor_Swoboda1990">Nahaylo, Bohdan & Victor Swoboda (1990). </span></ref> Lo nombre de mesquitas activas amendriguèt tanben, en quènt de 1.500 a 500 en un decènni.<ref name="Nahaylo & Swoboda 1990, 144"><span class="citation libro" id="CITAREFNahaylo.2C_Bohdan_.26_Victor_Swoboda1990">Nahaylo, Bohdan & Victor Swoboda (1990). </span></ref>
 
Las institucions religiosas contunhèron d'èsser supervisadas pel Govèrn sovietic, mas totas las glèisas, sinagogas, de temples e de mesquitas recebèron mai libertat d'accion pendent l'epòca de Brézhnev.<ref name="Steinberg & Wanner 2008,"><span class="citation libro" id="CITAREFD._SteinbergWanner10-2008">D. Steinberg, Mark; Wanner, Catherine (10-2008). </span></ref> Las relacions oficialas entre la Glèisa ortodoxa e lo Govèrn sovietic se calfèron nauament fins al ponch en que lo mandat de Brézhnev aunorèt dos còps al Patriarca ortodoxo Aluenhi I amb l'Òrdre de la Bandièra Roja del Trabalh.<ref name="Janz 1998, 42">Janz 1998, p. 42.</ref> Una enquèsta facha per las autoritats sovieticas en 1982 enregistrèt a un 20 per cent de la populacion sovietica coma «cresentas religiosas activas».<ref name="subculture"><span class="citation libro" id="CITAREFMcKay.2C_George.3B_Williams.2C_Christopher2009">McKay, George; Williams, Christopher (2009). </span></ref>
 
== Crim ==
Las estatisticas sobratz delinquéncia en l'Union Sovietica foguèt sovent publicada de forma parciala pel Govèrn, pr'amor qu'aquesta èra considerada coma una vergonha ideologica per l'Union Sovietica. Segontes los expèrts occidentales, los panatòris, d'omicidis e d'autres delictes violentes foguèron mens frequents en l'Union Sovietica, qu'en los Estats Units pr'amor que l'Union Sovietica aviá una màger fòrça policèra, d'estrictes contraròtles sobratz las armas e una bassa incidéncia en l'abús de drògas. La corrupcion en la forma de soborno èra frequenta, degut principalament a la escasez de bens e servicis dins lo mercat dubèrt.<ref>http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-12927.html (en inglés)</ref>
 
E mai se la premsa e ràdio sovietica donèron ampla cobertura a la delinquéncia en [[Occident|Cogant]], la persistencia de la delinquéncia en l'Union Sovietica èra una vergonha ideologica que se li donava relativament pauca atencion. Se publiquèron jamai estatisticas detalhadas sus la delinquéncia de la URSS, e un jornalista sovietic, L. Vladímirov, Que desertèt en [[Grand Bretanha]] en 1966, confirmèt qu'èra proïbit mencionar lo nombre de delictes dins lo país en lo sieu conjonch o per de districtes, de províncias, de regions o de vilas.<ref>http://web.archive.org/web/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-1-168.shtml (en inglés)</ref>
 
=== Ideologia ===
Una premissa basica del [[marxisme]] es que la delinquéncia es un fenomèn sòci-economic:
 
Los teorics marxistas li sostenguèron a el que las rasons mai immediatas de delinquéncia en l'Union Sovietica foguèron l'influéncia capitalista, lo retard mental e la dolenta educacion.<ref>[http://translate.google.com/translate?sl=en&tl=es&js=n&prev=_t&hl=es&ie=UTF-8&layout=2&eotf=1&u=http%3A%2F%2Fen.wikipedia.org%2Fwiki%2FMarxist_criminology Criminología marxista (artículo traducido del inglés a través del traductor de Google)]</ref><ref>http://web.archive.org/web/http://www.osaarchivum.org/files/holdings/300/8/3/text/68-1-168.shtml (en inglés)</ref>
 
=== Puniment ===
En 1989 l'Union Sovietica aviá de paucas presons. A l'entorn del 99 % dels criminales convictos serviguèron los sieus condemnas en los camps de trabalh Gulag, supervisados per la Direccion Generala de Campos de Trabalh Correctivo qu'èra jol MVD. Los campaments avián quatre regims de severidad ascendente. En los campaments de regim estricte, los reclauses trabalhavan en los prètzfaches mai malaisits, per çò de general a l'aire liure e en recebent raciones escassas. Los trabalhs èran mens exigentes e amb melhors raciones en los campaments dels regims mai leugièrs. Lo sistèma de trabalh correctivo foguèt considerat per las autoritats sovieticas exitoso a causa de que la taxa de reïncidéncia èra fòrça bassa. Malgrat aiçò, las presons e de camps de trabalh, dempuèi la óptica dels ancians preses e observaires occidentales, èran coneguts per las siás duras condicions, lo tractament arbitrari e sádico dels presoèrs e per las violacions flagrantes dels dreches umans. En 1989 s'elaborèt una nòva legislacion, que fasiá hincapié en la reabilitacion en luòc del puniment, per humanizar lo sistèma especial. Malgrat aiçò, en 1989 las condicions per fòrça preses aguèron de paucs cambiaments.<ref>http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-12927.html (en inglés)</ref>
 
=== Pena de mòrt ===
La pena de mòrt, menada a tèrme per fusilamiento, s'apliquèt en l'Union Sovietica sonque en los cases de traïson, espionatge, [[terrorisme]], sabotatge, cèrts tipes d'assassinat e panatòri a granda escala de bens de l'Estat pels foncionaris. De çò de contrari, la pena maximala per un delinqüent que delinquía èra pel primièr còp de quinze ans. La libertat condicional èra permesa en qualques cases après la finalizacion de la mitat de la pena e las amnistias periodicas de còps tanben donèron luòc a la desliurança anticipada.<ref>http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-12927.html (en inglés)</ref>
 
=== Pendent l'escrancament de l'Union Sovietica ===
Apròp e après l'escrancament de l'Union Sovietica, las estatisticas sobre la delinquéncia se moguèron brusca e uniformemente cap a amunt. Entre 1991 e 1992, lo nombre de delictes notificats oficialament e la taxa de delinquéncia generala mostrèt una aumentacion del 27 per cent; la taxa de criminalidad se dupliquèt gaireben entre 1985 e 1992. En los començaments del decènni de 1990, la raflada, panatòri e d'autres actes contra la proprietat representèron aperaquí dos tèrces de totes los delictes en Rússia. Malgrat aiçò, lo rapid creissement dels delictes violentes foguèron los de particular interès pels ciutadans, en inclusent los omicidis violentes.<ref>http://www.country-data.com/cgi-bin/query/r-11537.html (en inglés)</ref>
 
== Cultura ==
[[Fichièr:Semionov-Alexander-Leningrad-bridges-ase15bw.JPG|vinheta|Òbra de l'artista sovietic Alexander Semionov, de ''Ponts de Leningrado'' de 1977.]]
La cultura sovietica passèt per de divèrsas estapas pendent los 70 d'ans de la siá existéncia. Pendent los primièrs onze ans de Revolucion (1918–1929), aguèt una relativa libertat e los artistas experimentèron amb de divèrses estils desparièrs en un esfòrç de trobar un estil artistic sovietic distintiu. Lenin aimèt que l'art foguèsse accessible dins lo pòble rus. D'autra banda, cientos d'intellectuales, d'escrivans e d'artistas foguèron exiliats o executats, e los sieus trabalhs proïbits, per exemple Nikolái Gumiliov (executat per conspirar contra lo Govèrn bolchevique) e Yevgueni Zamiatin (proïbit).<ref>'On the other hand.</ref>
 
Lo Govèrn encoratgèt una varietat de tendéncias. En l'art e la literatura, de nombrosas escòlas, qualques tradicionalas e unas autras radicalament experimentalas, proliferèron. Los escrivans comunistas Maximal Gorki e [[Vladimir Maiakovskii|Vladímir Mayakovski]] foguèron actius pendent aqueste periòde. Lo cinèma recebèt lo supòrt de l'Estat; fòrça dels melhors trabalhs del cinematograf [[Sergei Eisenstein|Serguéi Eisenstein]] datan d'aqueste periòde.
 
Mai tard, pendent lo Govèrn de Stalin, la cultura sovietica se caracterizèt pel auge e lo domeni de l'estil impausat pel Govèrn del realisme socialista, amb totas las autras tendéncias en essent severamente reprimidas, amb raras d'excepcions, per exemple las òbras de Mijaíl Bulgákov. Fòrça escrivans foguèron empresoats e assassinats.<ref>Rayfield 2004, pp. 317–320.</ref>
 
Après lo desgèu de Jrushchov del decènni de 1950 e 1960, la censura amendriguèt. Una màger experimentacion en de formas d'art foguèron nauament permesas, per çò que de trabalhs mai sofisticados e sutilmente critics comencèron a èsser produsits. Lo Govèrn dessarrèt la siá enfasi en lo realisme socialista; aital, per exemple, fòrça protagonistas dels romans de l'autor Yuri Trífonov se preocupavan per eles meteisses e los problèmas de la vida quotidiana, en luòc d'o far amb lo bastiment de socialisme. Una literatura dissident clandestina, coneguda coma ''samizdat'', se desvolopèt pendent aqueste darrièr periòde. En l'èra de Jrushchov l'arquitectura se centrèt principalament en lo dessenh foncional en contraposición a l'estil adornado de l'epòca de Stalin.
 
En la segonda mitat del decènni de 1980, las politicas de Gorbachov de la ''perestroika'' e ''glásnost'' amplièren considerablament la libertat d'expression en los mejans de comunicacion e premsa.<ref>{{Ligam web|url=http://www.britannica.com/eb/article-9037405}}</ref>
 
=== Fèstas ===
{| style="margin-bottom: 10px;" class="wikitable" border="1"
! Data
! Festivitat
! Nom local
! Nòtas
|-
| 1 de genièr
| [[An Nòu]]
| Новый Год
|-
| 23 de febrièr
| Jorn de l'Armada Roja
| День Советской Армии и Военно-Морского Флота
| [[Revolucion Russa|Revolucion de Febrièr]] ([[1917]]) e Formacion de l'Armada Roja (1918)se sona a l'ora d'ara Jorn del Defensor de la Patria<br>
<br>
|-
| 8 de març
| [[Jornada Internacionala dei Femnas|Jorn Internacional de la Femna]]
| Международный Женский День
|-
| 12 d'abril
| Jorn de la Cosmonáutica
| День космонавтики
| Lo jorn que [[Iurii Gagarin|Yuri Gagarin]] se convertiguèt en lo primièr òme en l'espaci en 1961.
|-
| 1 de mai
| Jorn Internacional dels Trabalhadors
| Первое Мая - День Солидарности Трудящихся
|-
| 9 de mai
| Jorn de la Victòria
| День Победы
| Final de la [[Dusau Guèrra Mondiau|Segonda Guèrra Mondiala]], marcat per la desliurança sovietica de l'Alemanha nazi en 1945.
|-
| 7 d'octòbre
| Jorn de la Constitucion de la URSS
| День Конституции СССР
| Commemoracion del jorn en que la Constitucion de 1977 foguèt aprovada
|-
| 7 de novembre
| La Granda Revolucion Socialista d'Octòbre
| Седьмое Ноября
| Revolucion d'Octòbre (1917). Se sonava Jorn de la Concòrdia e la Reconciliacion.
|}
 
== Nostalgia postsoviética ==
[[Fichièr:Map-Flag_of_the_Soviet_Union.svg|vinheta|Bandièra e contorno de l'anciana Union Sovietica.]]
La [[nostalgia]] per l'Union Sovietica es un fenomèn comun en [[Russia|Rússia]] e la [[Comunautat dels Estats Independents|CEI]] del periòde postsoviético, aital coma entre los ciutadans russes en l'estrangièr nascuts en la URSS. Aquesta nostalgia s'exprimís en lo sistèma politic, la societat, la seguretat sociala, la cultura, o l'estetica, en mai d'en los remembres de l'enfància e la joenessa. Aqueste es un fenomèn controvertit, qu'abasta una ampla gamma d'opinions.
 
Segontes unas enquèstas realizadas en 2011, a òm de cada cinc russes li agradariá viure nauament en l'Union Sovietica. Lo nombre de russes que desiran viure nauament en l'Union Sovietica aumentèt d'un 16 % en 2010 al 20 %.<ref name="rbc.859">[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20110729132859.shtml PосБизнесКонсалтинг - Новости дня - Каждый пятый россиянин хотел бы вновь жить в СССР]</ref> Lo total del nombre de russes que desiran una union amb [[Ucraïna]], [[Bielorussia]] e [[Cazacstan|Kazajstán]] es del 37 %.<ref name="rbc.859">[http://www.rbc.ru/rbcfreenews/20110729132859.shtml PосБизнесКонсалтинг - Новости дня - Каждый пятый россиянин хотел бы вновь жить в СССР]</ref>
 
=== L'opinion positiva respecto al fenomèn ===
[[Fichièr:Stalinobus3.jpg|vinheta|300x300px|Un autobús de [[Sant Petersborg|San Petersburgo]] amb lo retrait de [[Iòssif Stàlin|Stalin.]] Lo retrait foguèt inclús en un montatge que commemorava lo Jorn de la Victòria de la URSS en la Granda Guèrra Patria.]]
Existís un enrasigat sentiment de nostalgia per l'Union Sovietica, probablament a causa del fach que la URSS es ligada als remembres de la joenessa de fòrça abitants, entre eles totas las manifestacions de l'èra sovietica. Se pòt tanben aver d'a las actituds e l'etica de la societat sovietica: l'Union Sovietica promoviá los ideales de la bontat, justícia e [[Umanisme|humanismo]], e en una part importanta de la societat a prevalecido l'esperit del colectivismo e refusa fòrça de las valors de la Rússia modèrna.<ref name="razgovor">[http://www.razgovor.org/iznutri/article423/ Россия — взгляд изнутри]</ref> Considèran que se produsís una devaluación de las valors moralas, e senton sovent frustracion e resentimientos pels assages, en la siá opinion, de distorsionar al passat, menospreciando los ideales e de valors sobratz es quaus creisheren. En qualques cases, es una consequéncia del parrabastatge social o la insatisfacción amb la vida en la [[Russia|Rússia]] modèrna, qu'una part considerabla de la populacion es en el acostumada a la manièra de vida sovietica.
 
Exercisson tanben un papièr important los aspèctes socials. Lo nivèl de vida de la màger part de la populacion queiguec de manièra drástica en los primièrs ans posteriors a l'escrancament de l'Union Sovietica e las reformas economicas que li seguiguèron.<ref>[http://www.ecsocman.edu.ru/data/391/821/1217/002Gordon.pdf Гордон Л.]</ref> En mai, l'Estat sovietic èra lo proprietari de la superfícia habitable e concedissiá als ciutadans un abitatge, en mai de s'encargar de proporcionar l'assisténcia sanitària, l'educacion e d'autres servicis socials, per çò que los ciutadans pòdon veire lo cambiament coma una pèrda de condicions de vida. Los anticapitalistas senton tanben nostalgia de la URSS.<ref>http://web.archive.org/web/http://kaosenlared.net/secciones/item/5951-%E2%80%98en-la-urss-todos-ten%C3%ADamos-suficiente-sol-y-pan%E2%80%99.html</ref>
 
=== L'opinion negatiua respecto al fenomèn ===
448

cambiaments