Dobrir lo menú principal

Cambiaments

m
pas cap de resumit de modificacion
[[Fichièr:Vasco-da-gama-2.jpg|thumb|Vasco da Gama]]
 
'''Vasco da Gama''' o '''Vasco de Gama''' ([[Sines]], [[1460]] o [[1469]] — [[Cochin]], [[Índia]], lo 24 de decembre de 1524) foguèt un navigadornavegador e exploratorexplorador [[Portugal|portugués]]. Dins l'Èra de las [[Grandas Descobèrtas]], foguèt comandant de las primièras naus a navigarnavegar dirèctament d'[[Euròpa]] fins a [[Índia]], dins lo pus long viatge oceanic fins a ara realizat, superior a un torn complet del monde per l'[[Eqüator terrèstre|eqüator]].<ref>Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.176</ref> A la fin de sa vida foguèt, per un cort periòde, governador de l'Índia Portuguesa amb lo títol de vicerei.
 
== Jovença ==
A la meteissa epòca faguèron fachas d'exploracions dins las tèrras dintre lo reialme de D. João II de Portugal, en avançant la teoria qu'Índia podriá èsser accessibla per mar a partir del [[Ocean Atlantic]]. [[Pêro da Covilhã]] e [[Afonso de Paiva]] foguèron enviats via [[Barcelona]], [[Nàpols]] e [[Ròdes]] cap a [[Alexàndria]], fins a [[Adèn]], [[Ormoz]] e [[Índia]].
 
Manquèt solament un navigadornavegador per verificar lo ligam entre las tròbas de Bartolomeu Dias e las de Pêro da Covilhã e Afonso de Paiva, per inventar una rota de comèrcis potencialament lucrativa per l'Ocean Indian. La tasca foguèt inicializada atribuida per D. João II a Estevão da Gama, paire de Vasco da Gama. Mentretant, moriguèron los dos, en julhet de 1497 lo comandament de l'expedicion foguèt donada pel novèl rei D. [[Manuel I de Portugal]] a Vasco da Gama, possiblamente tendent en compte lo seu esplech per aver protegit los interèsses comercials portugueses de depredacion dels franceses lo long de la Còsta d'Aur Africana.
 
=== Lo viatge ===
* ''[[São Miguel]]''
 
L'expedicion partiguèt de Lisbona, acompanhada per [[Bartolomeu Dias]] que seguissiá dins una caravèla cap a Mina, seguent la rota ja experimentada pels precedents exploradors lo long de la còsta africana, passant per [[Tenerife]] e l'archipèla del [[Cap Verd]]. Après qu'aguèron atenh la còsta de l'actuala [[Sierra Leone]], Vasco da Gama se separèt cap al sud en nauta mar, passant linha de l'[[Eqüator terrèstre|eqüator]], contra los vents venent de l'oèst de l'[[Atlantic]] Sud, que Bartolomeu Dias ja identifiquèt en [[1487]]. Aquesta manòbra de "[[volta do mar]]" (Torn de mar) capitèt e, lo 4 de novembre de 1497, l'expedicion atenguèt lo litoral african. Aprèp mai de tres meses, las naus naviguèronnaveguèron mai de 6000 quilomètres en nauta mar, lo viatge pus long jamai realizat en nauta mar.<ref>Fernandez-Armesto, Pathfinders: A Global History of Exploration, 2006, W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 177–178}}</ref>
 
[[Fichièr:Cross daGama2.jpg|thumb|Reproduccion de la crotz de Vasco da Gama al [[Cap de Bona Esperança]].]]
Lo 16 de decembre, la flòta ja despassèt lo {{cita|rio do Infante}} ("Great Fish River", dins l'actuala [[Sud-Africa]]) e naviguètnaveguèt dins d'aigas fins alara desconegudas dels europèus. Lo jorn de Nadal, Gama e son equipatge bategèron la còsta ont naviguèronarribèron del nom de ''Natal'' (Nadal) (actuala província [[KwaZulu-Natal]] de [[Sud-Africa]]).
 
Lo 2 de març de 1498, acabant l'entorn de la còsta africana, l'armada arribèt a la còsta de [[Moçambic]], aprèp que sofriguèron fòrt mal temps e de Vasco da Gama reprimiguèt amb una man de fèrre una revòlta dels marins. Dins la còsta Èst Africana, los territòris contrarotlats pels [[islam|musulmans]] fasián part de la ret del comèrci de l'[[Ocean Indian]]. En [[Moçambic]] encontrèron los primièrs mercants indians. Inicialament foguèron ben recebuts pel sultan, que los confondèt amb de musulmans e metèt a disposicion dos pilòts. Crenhent que la populacion foguèsse ostila contra los crestians, ensagèron de mantenir l'equivòca mas, aprèp una enséria mal entenduts, foguèron forçats per una multitud ostila a fugir de Moçambic, e sarpèron del pòrt tirant als canons contra la ciutat.<ref>K. D. Madan, Life and travels of Vasco Da Gama p. 38-39, ISBN 81-206-1360-0</ref>
Sus las còstas de l'actual [[Kenya]] l'expedicion pilhèt naus mercants arabis desarmadas. Los portugueses foguèron los primièrs europèus a visitar lo pòrt de [[Mombasa]], mas foguèron recebuts amb ostilitat e lèu partiguèron.
 
En febrièr de 1498, Vasco da Gama seguèt pel nòrd, desbarcant dins lo pòrt amistós de [[Melindi]] - rivala de Mombasa - ont foguèt ben recebut pel sultan que li procurèt un pilòt arabi, coneissent l'[[Ocean Indian]], que sa coneissença dels vents de ''monçãos'' ([[monson]]) permetèt de guidar l'expedicion fins a [[Calcuta]], sus la còsta sud-oèst d'Índia. Las fonts divergisson sus l'identitat del pilòt, que siá un crestian, un musulman o un [[gojarat]]. Una istòria tradicionala descriu lo pilòt coma lo famós navigadornavegador arabi [[Ibn Majid]], mas segon de contemporanèus, Majid seriá estat endacòm mai alen aquel moment.<ref>Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 178–179</ref>
 
=== Arribada a Calcuta ===
Lo jorn seguent son arribada, entre la multitud reünida sus la plaja, foguèron saludats per dos moros de [[Tunis]]; un d'eles s'adrecèt en castelhan ''«Al diable que te faguèt; que te portèt per aquí?». E demandèt çò que venián cercar tan luènh; e respondèron: «Venemos cercar crestians e espècia.»'', contada per Álvaro Velho. En vesent los imatges de las divessas [[Indós]], Gama e sos òmes pensèron de veire sants crestians, per contrast amb los musulmans qu'avián pas d'imatges. La cresença dins los "crestians d'Índia", coma foguèron nomenats, perdurèt qualque temps dempuèi lo retorn.<ref>Diffie, Bailey W. and George D. Winius, "Foundations of the Portuguese Empire, 1415–1580", p.180-181 (1977) Minneapolis: University of Minnesota Press. ISBN 0-8166-0782-6.</ref>
 
Pr'amor las negociacions amb lo governador local, [[Samutiri Manavikraman Rajá]], foguèron dificilas. Los esfòrces de Vasco da Gama per obtenir de condicions comercialas favorablas foguèron dificultadas per la diferéncia de culturas e per la paure valor de las merças per cambiar,<ref>La flòta de Vasco da Gama foguèt armada per Bartolomeu Dias, que ja aviá navigatnavegat fins al [[cap de Bona Esperança]] en [[1488]]. Dias, abituat a comerçar amb las tribús que alara demoravan sus la còsta occidentala d'Africa, forniguèt la flòta amb merças coma pèrlas de [[veire]], taças de [[coire]], [[estam]], [[campaneta]]s, anèls de [[laton]], teissuts de [[coton]], [[òli]] e [[sucre]], que s'averèron utils dins sos viatges, per las cambiar amb lo comèrci local. La flòta de Vasco da Gama, atal, foguèron pas fornida per comerçar amb una cultura pus sofisticada coma aquela d'Índia a l'epòca, abituada a negociar articles de luxe coma teissuts de calicò, [[espècia]] e [[pebre]].</ref> amb los representants del ''samorin'' (mèstres de la region de calicut o Kozhikode) escarnits per aquelas ofèrtas, e los mercants arabis ala installats e determinats a resistir a la concurréncia pas desirada. Las merças presentadas pels portugueses se trobèron insufisentas per impressionar lo ''samorin'', en comparason amb los bens de granda valor ali comercializadas, çò que creèt una certana malfisança. Los portugueses acabèron per vendre sas merças a bas prètz per poder comprar de pichonas quantitats d'espècias e jòias per tornar prene al reialme.
 
Enfin lo Samorin foguèt satisfach de las cartas de D. Manuel I e Vasco da Gama capitèt a obtenir una carta equivòca de concession de dreits per comerciar, mas acabèt per partir sens avertir lo Samorim e lo seu cap de la Marina [[Kunjali Marakkar]] insistiguèron per que daissèsse totes los seus bens coma garantida. Vasco da Gama gardèt los sieus bens, mas daissèt qualques portugueses amb òrdre d'instaurar un establiment de comèrci.
Vasco da Gama comencèt lo viatge de retorn lo 29 d'agost de 1498. Dins l'enveja de partir lèu, aviá pas cap de coneissença de donadas sus la [[monson]] que li aurián permés de velejar. Dins l'[[Illa de Angediva]] foguèron abordats per un òme qu'afirmèt d'èsser crestian mas que fenguèt d'èsser [[islam|musulman]] al servici de [[Hidalcão]], lo [[Sultanato de Bijapur|sultan de Bijapur]]. Sospeitant qu'èra un [[espionatge|espion]], lo flagelèron fins que confessèt èsser un aventurièr [[Judaïsme|josieu]] [[polonés]] en Orient. Vasco da Gama lo pairenèt, del nom de [[Gaspar da Gama]].
 
Dins lo viatge d'anada, passèt [[Indus]] fins a Índia amb l'ajuda dels vents de la [[monson]] que demorèt a pena 23 jorns. Al retorn, navigantnavegant contra lo vent, pendent 132 jorns, las embarcacions abordèron a Melinde lo 7 de genièr de 1499. Pendent son viatge prèp del mièg de l'equipatge subrevivent defuntèt, e fòrça dels restants foguèron grèvament atacats per l'[[escorbut]], cossí entre los 148 òmes que integrèron l'armada, solament 55 tornèron en Portugal. A pena doas de las naus que partiguèron de Tage capitèron a tornar en Portugal, arribant, en julhet e agost de 1499.<ref>Felipe Fernandez-Armesto A Global History of Exploration 2006 W.W. Norton & Company ISBN 0-393-06259-7 p. 180}}</ref>
 
Vasco da Gama tornèt en Portugal en setembre de 1499, un mes dempuèi sos companhons, aprèp que septuplèt son fraire ainat [[Paulo da Gama]], que tombèt malaut e acabèt per defuntar dins l'illa [[Terceira]] dels [[Açòres]]. A son retorn, foguèt recompensat coma l'òme qu'acabèt un plan que prenguèt oitanta ans per capitar. Recebèt lo titre de "almirante-mor dos Mares das Índia" ({{cita|amiral principal de las Mars de las Índias}}),<ref>Ames, Glenn J. The Globe Encompassed 2008 p. 28 ISBN 0-13-193388-4</ref> amb una renda annala de tres cents mil [[réis]], ereditària. Recebèt en mai, amb sos fraires, lo títol perpetual de ''Dom'' e doas vilas, [[Sines]] e [[Vila Nova de Milfontes]].<ref>Subrahmanyam 1997, p.169</ref>
 
== Ligams extèrnes ==
* [http://www.instituto-camoes.pt/cvc/navegaport/g54.html Biografia de Vasco da Gama dins lo Centre Virtual Camões - NavigacionsNavegacions Portuguesas]
 
[[Categoria:NavigadorNavegador portugués]]
14 973

cambiaments