Critica de la rason practica : Diferéncia entre versions

 
== Cap a una etica universala ==
Alara Kant prepausa una etica en contra de l'etica materiala: etica formala; que siá pas [[Empirisme|empirica]], mas ''a priori'', es a dire, universaluniversala e necessàrinecessària per totes los èssers umans. Que siá pas ipotetica, mas categorica, es a dire, que i aja pas cap de condicion que los obligue e que siá ''universalizable''.<ref>{{ca}}Neus Campillo Iborra & Joan B. Llinares, ''Crítica de la Raó Pura. ''</ref>'' Que siá pas eteronomaeteronòma, mas autonomaautonòma, es a dire, que siá lo pròpri subjècte que se determine dins la meteissaquita obraròbrar. Aquela etica formala lise caldeu èsser basada sul dever, una etica que nos ditz pas «Çò que nos cal far», mas «Cossí nos cal comportar».
 
Kant tròba tres tipe d'accions:
* ContràriasContrarias al dever o una accion incorrècta. Per exemple un comerçant que practica de preses abusius.
* en accòrdi amb lo dever per de motius extrinsecs. Per exemple un comerçant que prcticaparctica lo prètz just per ganhar de clients.
* Lo dever pel dever. Una accion corrècta realizada perque es corrècta. Per exemple un comerçant que practica lo prètz just perque es çò que li caldeu far.
Solament la darrièra de las accions analisadas es moralament bona, per que s'agís sens pas cap de fin: Lo dever pel dever. Kant aspira a crear una etica, racionala e universala, que s'impause a totes los èssers umans mejans de la rason. D'aquí ven lo besonh d'analisar la rason per que pòsca venir l'Umanitat adulta. Aquela etica a doas fonts principalas:
* La rason: la lei a priori. La lei morala e del ben pòt pas aver coma origina l'experiéncia, e, donc, aquela lei duedeu èsser a priori, independenta de l'experiéncia, fondada sus la rason. Mejans l'experiéncia que savèm çò qu'es, mas l'etica analisa çò que deu èsser.
* La volontat: Los imperatius. La volontat se dona desperela sas leis, nomenadas imperatius. Mas cal distinguir dos tipetipes d'[[Imperatiu categoric|imperatius]]: Los imperatius ipotetics, basats sus la recèrca d'un prèmi o la fugida d'un castig (Kant los refusa), e l'imperatiu categoric (Lo dever pel dever, acceptats per Kant). Trobam alara coma maximalamaxima kantiana: Agís, tu, coma creses que caldrián agir totes. La volontat es l'unica legislator moral que se pòt admetre: l'autonomia de la volontat se consistísconsistituís d'esperela, per ela mèsma, condicionada per pas res, es la lei.
Kant dona pas de nòrmas de conduitaaconduita que nos permetanpermetriá viure onestament, mas nos dona de critèris racionals per determinar la validitat de totas las nòrmas. Cerca lo principi fondamental, l'unica orientacion valida per tota la conduita umana: Lo dever pel dever.
 
Un autre element fondamental que deu regir las accions umanas es que podèm pas considerar los èssers umans coma mejans, mas que devon èsserlos considerats totjorn coma una fin en se meteisses. Aquel element de la pensada kantian reconeis l'universalitat de la dignitat umana.
 
== Los postulats de la rason practia ==
15 661

cambiaments