Francés : Diferéncia entre versions

m
pas cap de resumit de modificacion
m (→‎Nòtas : Removed deleted template / all info is now in Wikidata, removed: {{Ligam AdQ|af}} using AWB (10903))
m
|tipologia={{SVO}} {{Tipologia Caen|FRN}}
{{Lenga flexionala}} - {{Lenga sillabica}}
|familha=[[lengas indoeuropèas]] > [[lengas romanicas]] > [[galloromanic]] > [[francés]] / [[Lenga d'oïl - lengas d'oïl|lenga d{{'}}oïl]]
|status= [[França]], [[Soïssa]], 23 autreis estats, l{{'}}[[ONU|Organizacion de las Nacions Unidas]], e l{{'}}[[Union Europèa]]
|academia=[[Académie française]],<br />[[DGLF|Délégation générale à la langue française et aux langues de France]],<br />[[Service de la langue française]] (Belgica),<br />[[Office québécois de la langue française]],<br />les Conseils supérieurs de la langue française de France,<br />de Belgique<br />e du Québec
|iso-1=fr
== Definicions ==
Dins la classificacion dei lengas romanicas, lo tèrme "francés" pòt prene dos sens completament diferents:
* Siá lo '''francés''' es un sinonim de la '''[[Lenga d'oïl - lengas d'oïl|lenga d{{'}}oïl]]''' (au singular). Es la concepcion de la romanistica tradicionala. Dins aquela vision, lo francés o lenga d{{'}}oïl es una lenga romanica situada au nòrd dei domenis occitan e francoprovençau. Ansin, lo territòri d{{'}}origina de la lenga francesa compren quasi la mitat nòrd de l{{'}}estat francés (sens lei domenics lingüistics dau [[breton]], de l{{'}}[[alemand]] e dau [[neerlandés]]), la Belgica francofòna ([[Valonia]]), un tròç dau canton de [[Jura (canton)|Jura]] en Soïssa e leis [[illas Normandas]] (possession britanica).
* Siá lo '''francés''' es una lenga originària de l{{'}}[[Illa de França]] e fa partida de la familha dei "[[lengas d{{'}}oïl]]" (au plurau). Es una concepcion que certanei lingüistas defendon dempuei leis ans 1970. Dins aquela vision, lo francés englobariá pas leis autrei "lengas d{{'}}oïl".
 
== L{{'}}imposicion dau francés en Occitània ==
=== Istòria ===
En [[Occitània]], lo francés es pas una lenga autoctòna, pasmens s{{'}}es impausat dins la pus granda part d{{'}}Occitània dempuei lo sègle XX, au detriment de l{{'}}[[occitan]], amb una situacion de fòrta [[diglossia]]. Lo francés a penetrat dins l{{'}}Occitània politicament francesa coma lenga de cultura e de poder, en i fasent concurréncia a l{{'}}[[occitan]], a partir de la fin dau sègle XV (e tre lo sègle XIII dins lo [[Creissent]]). Dins l{{'}}usatge dei cadajorns, l{{'}}occitan restava pasmens la sola lenga dau pòble dins au començament dau sègle XX. Lo francés es vengut la lenga majoritària de la populacion occitana durant la primiera mitat dau sègle XX, sustot entre leis ans 1920 e 1940, au pus fòrt de la repression lingüistica escolara (1882-1940) que l{{'}}estat francés organizava còntra l{{'}}[[occitan]], qualificat de "patés". Vejatz lo fenomèn de la [[vergonha (lingüicidi)]].
 
Lo prestigi dau francés a contribuit tanben a marginalizar e a desvalorizar l{{'}}occitan, ja que lo francés es la lenga dau poder politic dempuei la fin dau sègle XV, es la sola lenga oficiala de l{{'}}estat francés dempuei l{{'}}[[Edicte de Villers-Cotterêts]] en [[1539]] e es la lenga dei mèdias dominants que se concentran a París.
 
Dins l{{'}}estat de [[Mónegue]], la lenga oficiala dins lei fachs foguèt lontemps l{{'}}[[italian]]. Venguèt lo francés a partir deis ans 1850, sota l{{'}}influéncia de la [[diglossia]] tala coma foncionava ja dins lei territòris adjacents a Mónegue, situats dins l{{'}}estat francés.
 
Lei dos territòris d{{'}}Occitània ont lo francés es pas una lenga dominanta son lei [[Valadas Occitanas]] dins l{{'}}[[estat italian]] e la [[Val d'Aran|Vau d{{'}}Aran]] dins l{{'}}[[estat espanhòu]].
 
=== Varietats ===
Lo francés parlat en Occitània coneis de varietats diferentas<ref>[[Robèrt Lafont|LAFONT Robèrt]] (1984) “Pour retrousser la diglossie”, ''Lengas'' 15 [reeditat dins: LAFONT Robert (1997) ''Quarante ans de sociolinguistique à la périphérie'', coll. Sociolinguistique, París: L’Harmattan, pp. 189-223]</ref>:
* Lo [[francitan]] es una varietat de francés popular que conten fòrça elements d{{'}}origina occitana dins la fonetica ("accent" occitan), lo lexic e la sintaxi.
* Lo [[francés meridionau]] es una varietat de francés estandard que se distinguís solament per una fonetica d{{'}}origina occitana ("accent" occitan) e per una lectura occitanizada e artificiala de l{{'}}ortografia francesa. En particular, consistís a prononciar {{IPA|[ə]}} la letra finala ''-e'', qu{{'}}es normalament muda dins la fonetica francesa d{{'}}origina.
* Lo [[francés colloquiau importat]] es lo francés popular importat de la zona d{{'}}origina dau francés: a ges de traças d{{'}}occitan.
* Lo [[francés oficiau]] es la varietat pus estandard, pus formala e pus academica dau francés, amb una fonetica francesa normala, sens "accent" occitan.
Dempuei lo sègle XX, lo francitan e lo francés meridionau recuelan progressivament e laissan de mai en mai de plaça au francés colloquiau importat e au francés oficiau. Aquò mena lei practicas lingüisticas en Occitània vèrs una uniformizacion creissenta au profiech dau francés estandard e vèrs una pèrda dei traças de l{{'}}occitan.
 
[[image:Map-Francophone World.png|thumb|right|250px|'''La lenga francesa dins lo mond'''
2 191

cambiaments