Caçaire-culheire : Diferéncia entre versions

amelhorament3
(amelhorament2)
(amelhorament3)
Ua societat '''caçaire-culheire''' ei ua societat nomàda ena qual era majoritat deth minjar o tot ei gahat de plantes e animals e açò ei disparièr des societats agricultores que depenen d'espècies domesticades. Es antropològs an arremercat qu'eth terme '''cercaire''' (1) ei mès adequat tà descríuer era hònt de minjar predominant tà plan de grops non agricultors: cuélher ei ua hònt de minjar plan mès importanta que no pas caçar tàra majoritat de societats non agricultores segontes Richard Borshay Lee.
 
Cercar(2) a sigut, de tostemps, era mès ancestral manèra de subervíuer d'[[Homo]]. Coma ditz era Enciclopedia de [[Cambridge]] de Caçaires-Culheires: " caçar e cuélher siguec era prumèra adaptacion qu'aguèc era umanitat e tamben era qu'aguèc mès escaduda pr'amor qu'ocupèc eth 90% dera istòria dera umanitat".
 
Enquia hè 12.000 annadas, toti es umans demorauen atau (3). Quan i aguèc era invencion dera agricultura, es caçaires-culheires sigueren desplaçats per pastors o grangièrs e plan d'eres an coma suplement, de còps e d'una manèra estesiva, es sòns activitats de cercaires damb animals de bòria.
Segontes era ipotesi dera corrida de durada, córrer longues distàncies coma quan es caça ei ua metoda encara utilizada per quauques caçaires-culheires aué e siguec era força evolutiua qu'amièc ena evolucion a arténher quauques caracteristiques umanes (aguesta ipotesi contraditz pas era ipotesi des carronhièrs: ambdús estrategies poden auer sigut utilizades de còp i alternatiuaments.
 
Caçar e cuélher siguec, de segur, era estrategia de sosistencia utilizada pes societats umanes hè 1.8 milions d'annadas per [[Homo erectus]] e tamben des deth neishement d'[[Homo sapiens]] hè ues 200.000 annadas. Siguec era soleta manèra de subervíuer enquia era dintrada en eth Mesolitic hé 10.000 annadas e dempús siguec remplaçada sonque graduauments damb er espandiment dera [[Revolucion Neolitica]].
 
Ena transicion demest eth Miei e eth [[Paleolitic]] Superior, hè 80.000 a 70.000 annadas, diuersi grops de caçaires-culheires començaren tà especializar-se e se concentraren en caçar ua sellecion petita de cèrvis (mès que non pas auien pas caçat auans) e començaren tamben a cuélher ua petita selleccion de minjar.
 
Aguesta especializacion deth trabalh tamben amièc a crear naus utís coma es rets de pescar e es arpons d'uassi e es gafets (6). Era transicion entàra eth seguent periode neolitic ei descrit per un desvolopament sens precendents de diuerses practiques agricultores. Era agricultura s'originès e espandiguèc en airaus desparièrs includint eth Proche Orient, [[Asia]], [[Mesoamerica]] e tamben en es [[Andes]] en ua epoca tan anciana coma hè 12.000 annadas.
 
Plantar en es bòsqui siguec tamben un sistema de produccion de minjar en diuerses parts deth mond pendent aguest periode. Es jardins salvatges aueren eth sòn origen pendent es temps preïstorics ath cant des arrius, enes selves e en es tudons enes regions damb monsons. Pendent eth proces gradual de conquistar er environament mès proche pes familhes se descurbigueren naues espècies d'arbes de vinha que sigueren protegides e plantades mentres que es espècies non utilas sigueren eliminades. Tamben sigueren escuélhidesescolhides e sellecionades diuerses espècies estrangiéres e includides en es naus jardins (7).
[[Fichièr:World 2000 BC.svg|thumb|Damb era agricultura er òme sellecionèc ues espècies e n'eliminèc d'autes. Es caçaires-culheires començaren a declinar graduauments.]]
Diuersi grops contunharen era sua vida coma caçaires-culheires. Totun, començaren a declinar pera pression des agricultors e des comunautats de pastors. Plan d'eri demorauen en regions desertiques o en bòsqui tropicals. airaus qu'auans èren des caçaires-culheires adara èren - e encara son - conquistades per colonies d'agricultors. pendent aguesta competicion pera utilizacion dera tèrra, es societats de caçaires-culheires s'adaptaren a naues practiques o migraren entàra naus airaus.
 
Segontes açò, Jared Diamond conferma ua arreduccion dera capacitat d'auer minjar salvatge, especiauments enes hònts animals. En [[America del Nòrd]] e [[America del Sud]], per esemple, es espècies de mamifèrs mès granes s'auien escandit ena fin deth [[Pleistocèn]] - segontes Diamond pr'amor dera susexplotacion des umans (8). totunTotun, aguesta ipotesi dera caça estensiva que Diamond manten qu'ei encara plan discutida.
 
Coma que eth tamanh e nombre des societats d'agricultors creisheren e s'espandiren entàra tèrres tradicionalments des caçaires-culheires, aguest proces amiéc ath desvolopament des prumères formes de govern en es centres agricultors, coma en eth Fertil Creishent, [[Índia]] anciana, [[China]] anciana, civilizacion olmeca, [[Africa]] sos-sahariana e Norte Chico.
2 992

cambiaments